طراحي مدل و دستهبندی عوامل مؤثر بر توسعه قابلیتهای فناورانه در شرکتهای اکتشاف و تولید نفت ایرانی
الموضوعات : مديريت تکنولوژيمرتضي ارجمندثابت 1 , مهدی الیاسی 2 , سید سروش قاضی نوری 3 , محمد نقی زاده 4
1 - دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 - دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
3 - دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
4 - دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: قابلیت فناورانه, صنعت نفت و گاز, شرکتهای اکتشاف و تولید, همكاري فناورانه, ظرفيت جذب. ,
ملخص المقالة :
در فعاليتهاي بالادست صنعت نفت و گاز، ارتقاء قابليت فناورانه در توسعه شركتهاي اكتشاف و توليد اهميت بسزايي دارد چرا كه منجر به افزایش بهرهوری تولید و درآمد اين شرکتها خواهد شد. همچنين مفهوم قابليت فناورانه و عوامل مؤثر بر آن، با وجود برخي اشتراكات، در هر صنعت منحصر بفرد است. لذا شناسایی و دستهبندی شاخصهای مؤثر بر قابلیت فناورانه در شرکتهای اکتشاف و تولید اهميت دارد. اين پژوهش با شناسايي اين شكاف تحقيقاتي، به دنبال ارائه راهكاري عملي براي افزايش قابلیت فناورانه در اينگونه شركتها ميباشد. روش اين تحقيق آميخته است. در بخش كيفي، جمعآوري داده با مطالعات کتابخانهای و پیمایش میدانی صورت گرفت و پس از تحليل دادهها، شناسایی و دستهبندی عوامل و چارچوب ارتباطي آنها با قابلیت فناورانه در اين شركتها مستخرج گرديد. در بخش كمي، ابزار جمعآوري دادهها، پرسشنامه است. روایی پرسشنامه با بهرهگیری از روایی محتوایی و روایی سازه و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ تأييد شد. حجم نمونه براي 5 شرکت، با روش كوكران 100 نفر بوده و مدلسازي با استفاده از نرمافزارSMART PLS24 انجام شده است. نتايج نشان داد، در لايه دوم، پنج عامل «قابلیت مدیریت تحقیق و توسعه، قابلیتهاي قانونی، قابلیت همکاری فناورانه، ظرفیت جذب و توسعه فناوری و دسترسی به منابع» و در لايه سوم 17 زير عامل بر قابليت فناورانه اين شركتها اثرگذار است.
1- طهماسبی، سیامک و فرتوکزاده، حمیدرضا و بوشهری، علیرضا و طبائیان، سیدکمال و قیدر خلجانی، جعفر، مراحل شکلگیری و توسعه قابلیتهای فناورانه؛ مطالعه یک سازمان صنعتی صنایع دریایی، مجله سیاست علم و فناوری، دوره 9, شماره 4، 1395.
2- درخشان، مسعود و عاطفه تکلیف، انتقال و توسعه فناوری در بخش بالادستی صنعت نفت ایران: ملاحظاتی در مفاهیم، الزامات، چالشها و راهکارها، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال چهارم، شماره 14، صفحات 33 تا 88، 1394.
3- دقایقی, علی, جعفرنژاد, احمد, باقری مقدم, ناصر. شکلگیری قابلیتهای فناورانه برای فرارسی در محصولات پیچیده: تجهیزات حفاری انحرافی چاههای نفت و گاز. مدیریت توسعه فناوری, 9(2), 13-45؛ 1400.
4- شایان مهر، حجت و حسن رحیمزاده میبدی، ساختار قراردادهای IPC (جدید)، پنجمین همایش ملی حقوق (تحولات مسئولیتهای مدنی در نظام حقوقی ایران)، میبد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد، 1398.
5- طریقی, سینا, شوالپور, سعید, سبحانیفرد, یاسر. استخراج سیاستهای توسعه توانمندیهای فناورانه شرکتهای اکتشاف و تولید ایرانی در حوزه ازدیاد برداشت نفت. سیاست علم و فناوری, 13(3), 29-45؛ 1399.
6- میریمقدم، مژده؛ قاضینوری، سید سپهر؛ ارائه مدلی براي شکلگیري نظامبخشی یادگیري در صنعت نفت؛ پایاننامه دکتری؛ دانشگاه تربیتمدرس؛ 1395.
7- علاقهبندیان، محمدرضا و جعفریان، الناز و شاکری، اقبال، نقش کارآفرینی در اقتصاد مقاومتی در بستر توسعه پایدار، اولین کنفرانس ملی نقش حسابداری، اقتصاد و مدیریت، تبریز؛ 1396.
8- کاظمی نجفآبادی عباس، غفاری علیرضا. ارزیابی کفایت منابع حقوق نفت در توسعه صنایع داخلی ساخت تجهیزات صنعت نفت و گاز در بخش بالادستی. نشريه پژوهش حقوق عمومی. دوره 21. شماره 65. صفحات 115-136؛ 1399.
9- نيلوفر بابائي، علياصغر اسماعيلنيا، مرجان دامنكشيده، قدراله اماموردي. محاسبه انتشار تکنولوژي در بخش بالادستی صنعت نفت و اثر آن بر هزینه تولید نفت و گاز در ایران. فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژي، شماره60، صفحات190-163؛ 1397.
10- صفدریرنجبر, مصطفی, رحمانسرشت, حسین, منطقی, منوچهر, قاضینوری, سیدسروش. پیشرانهای کسب و ایجاد قابلیتهای فناورانه ساخت محصولات و سامانههای پیچیده در بنگاههای متأخر: مطالعه موردی شرکت توربوکمپرسور نفت .(OTC) مدیریت نوآوری, 1-26؛ 1395.
11- نوروزي محمد، چالش انتقال فناوری در قراردادهای بالادستی نفت با تأکید بر قراردادهای بیع متقابل ایران. نشریه: پژوهشهای سیاستگذاری و برنامهریزی انرژی. صفحات: 185-220؛ 1394.
12- علیرضا رجبیپور میبدی؛ مهرداد کیانی؛ احسان خیامباشی. نقش میانجی سرمایۀ اجتماعی در تأثیر رهبری اخلاقی بر گرایش کارآفرینانۀ سازمان. مجله مطالعات منابع انساني. دوره 9، شماره 2، صفحه 111-134؛ 1398.
13- مهرداد قرنفلی، مهدی الیاسی، سیدحبیباله طباطبائیان، و کامران فیضی، “عوامل مؤثر بر بهبود ظرفیت جذب در همکاریهای فناورانه اپراتورهای موبایل ایران،” توسعه تکنولوژی صنعتی، شماره 46 صفحات 31-44؛ 1400.
14- Rush, H., Bessant, J., Hobday, M., Hanrahan, E., & Medeiros, M. Z. The evolution and use of a policy and research tool: assessing the technological capabilities of firms. Technology Analysis & Strategic Management, 26(3), 353-365. 2014.
15- Bell, M., & Pavitt, K. The development of technological capabilities. Trade, technology and international competitiveness, 22, 69-101, 1995.
16- Jorge Tello- Gamarra, Mônica Fitz-Oliveira. Technological capability and performance in developing countries: A meta-analysis. Journal of Engineering and Technology Management. Volume 68, April – june 2023.
17- Gabriela Dutrénit, José Miguel Natera, Martín Puchet Anyul, Alexandre O. Vera-Cruz. Development profiles and accumulation of technological capabilities in Latin America. Technological Forecasting and Social Change. Volume 145, August 2019.
18- Samuel Adomako, Joseph Amankwah- Amoah, Francis Donbesuur, Mujtaba Ahsan, Albert Danso, Moshfique Uddin. Strategic agility of SMEs in emerging economies: Antecedents, consequences and boundary conditions. International Business Review. Volume 31, Issue 6, December 2022.
19- Jorge Katz, Carlo Pietrobelli. Natural resource based growth, global value chains and domestic capabilities in the mining industry. Resources Policy, Volume 58, Pages 11-20, 2018.
20- Huang, C., et al. Clinical Features of Patients Infected with 2019 Novel Coronavirus in Wuhan, China. The Lancet, 395, 497-506, 2020.
21- Jason Li-Ying, Yuandi Wang. Find Them Home or Abroad? The Relative Contribution of International Technology In-licensing to “Indigenous Innovation” in China. Long Range Planning, Volume 48, Issue 3, Pages 123-134, 2015.
22- Surajit Bag, Gunjan Yadav, Pavitra Dhamija, Krishan Kumar Kataria, Key resources for industry 4.0 adoption and its effect on sustainable production and circular economy: An empirical study. Journal of Cleaner Production, Volume 281, 25, 125233, 2021.
23- Fitz-Oliveira, Mônica; Tello- Gamarra, Jorge. Technological capability and firm performance: a literature review with meta-analysis of studies into manufacturing firms Journal of manufacturing technology management, 16 Apr 2024.
24- Xinyun Gao, Yongfa Chen, Research on the Path of Improving the Technological Innovation Ability of Chinese Pharmaceutical Industry Based on Technology. Pharmacology & Pharmacy. Vol. 13 No. 8, August 2022.
25- Rodrigo Marques, Maria Emília Camargo, What can we (still) learn about dynamic capabilities?. Revista Ibero-Americana de Estratégia 15(1): 44-64, 2016.
26- Ying- Tao Ren, Khim- Teck Yeo, Research challenges on complex product systems (CoPS) innovation. Journal of the Chinese Institute of Industrial Engineers 23(6): 519-529, 2006.
27- Reichert, F. M., & Zawislak, P. A. Technological Capability and Firm Performance. Vol. 9. No. 4. (2014): Technical Change and Innovation Policy in Latin America: Lessons learned, 2014.
28- Yakubu Salisu and Lily Julienti Abu Bakar, echnological capability, relational capability and firms’ performance: The role of learning capability. Journal Revista de Gestão. Volume 27 Issue 1, 2019.
29- Gary, M. and Yang, M. and Yetton, P. and Sterman, J, Stretch goals and the distribution of organizational performance. Organization Science. 28 (3): pp. 395-410, 2017.
30- Hobday, M. Product complexity,innovation and industrial organisation. Research policy, 26(6), 689-710, 1998.
31- Jie Gao, Literature Review of Executive Compensation Gap and Company Performance. American Journal of Industrial and Business Management < Vol. 9. No. 1, January 2019.
32- Bacon, R., & Kojima, M, Coping with oil price volatility. International Bank for Reconstruction and Development/ World Bank Group, 2019.
33- Yusuf Opeyemi Akinwale, South Africa, John-Felix Kayode Akinbami, Factors influencing technology and innovation capability in the Nigerian indigenous oil firms, Int. J. Business Innovation and Research, Vol. 15, No. 2, 2018 247, 2018.
34- Albert Merino-Saum, Pekka Halla, Valeria Superti, Anne Boesch, Indicators for urban sustainability: Key lessons from a systematic analysis of 67 measurement initiatives. Ecological Indicators 119, 106879, 2020.
35- Shaker A. Zahra, Harry J. Sapienza, Per Davidsson, Entrepreneurship and Dynamic Capabilities: A Review, Model and Research Agenda. Journal of Management Studies 43(4): 917-955, 2006.
36- Virginia Acha, Orietta Marsili, Richard Nelson, What do we know about innovation?. Research Policy. Volume 33, Issue 9, Pages 1253-1258, 2004.
37- Helfat, C. E. and Martin, J.A., Dynamic managerial capabilities: Review and assessment of man-agerial impact on strategic change. Journal of Management, 41(5), pp. 1281-1312, 2015.
