پیش‌بینی شایستگی اجتماعی دانش‌آموزان بر اساس رابطه معلم-دانش‌آموز و احساس تعلق به مدرسه: نقش واسطه‌ای تنظیم رفتاری هیجان

ملخص المقالة :

هدف پژوهش حاضر، پیش‌بینی شایستگی اجتماعی دانش‌آموزان بر اساس رابطه معلم–دانش‌آموز و احساس تعلق به مدرسه با میانجی‌گری تنظیم رفتاری هیجان بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم شهر شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰3 بود که از میان آن‌ها، ۳۰۰ نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه رابطه معلم–دانش‌آموز (مورای و زوویچ، ۲۰۱۱)، مقیاس احساس تعلق به مدرسه (بتی و بری، ۲۰۰۵)، پرسشنامه تنظیم رفتاری هیجان (گارنفسکی و کرایج، ۲۰۱۹) و مقیاس شایستگی اجتماعی (فلنر و همکاران، ۱۹۹۵) بود. داده‌ها با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری و آزمون بوت‌استرپ و با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-27 تحلیل شدند. نتایج نشان داد که اثر مستقیم رابطه معلم–دانش‌آموز و احساس تعلق به مدرسه بر شایستگی اجتماعی، و همچنین اثر آن‌ها بر تنظیم رفتاری هیجان معنی‌دار است. افزون بر این، مسیرهای غیرمستقیم این دو متغیر بر شایستگی اجتماعی از طریق تنظیم رفتاری هیجان نیز از نظر آماری معنی‌دار بودند. یافته‌های این پژوهش بر اهمیت نقش هم‌زمان عوامل محیطی و فردی در ارتقای شایستگی اجتماعی دانش‌آموزان تأکید دارد. بر این اساس، تقویت روابط حمایتی در مدرسه و آموزش راهبردهای تنظیم هیجان می‌تواند از طریق بهبود مهارت‌های اجتماعی، زمینه‌ساز رشد روانی و اجتماعی نوجوانان باشد.

المصادر:

پورطالب، نرگس و بدری گرگری، رحیم. (۱۴۰۱). تأثیر شایستگی اجتماعی- هیجانی بر تاب‌آوری تحصیلی دانش‌آموزان با میانجی‌گری خودکارآمدی تحصیلی و امیدواری. مجله روان‌شناسی، 26(4)، ۳۴۸–۳۵۷. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1401.26.4.5.8
رسول، سهیلا سادات و علیزاده‌فرد، سوسن. (۱۴۰۰). ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه تنظیم رفتاری هیجان. روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، 12(44)، ۱۳–۲۴. https://doi.org/10.30495/jpmm.2021.26235.3209
صفری، معصومه، رضاخانی، سیمین‌دخت و دوکانه‌ای‌فرد، فریده. (۱۳۹۹). تبیین روابط بین ذهن‌آگاهی و شفقت‌به‌خود با شایستگی اجتماعی در دانشجویان دختر براساس نقش میانجی بخشودگی بین‌فردی. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، 11(4)، ۳۸۱–۳۹۶. https://doi.org/10.22059/japr.2021.309197.643625
لاری، نرجس، حجازی، الهه، جوکار، بهرام و اژه‌ای، جواد. (۱۳۹۹). تحلیل پدیدارشناسی ادراک دانش‌آموزان از ویژگی‌ها و کنش‌های مؤثر معلم در رابطه معلم- دانش‌آموز. مجله روان‌شناسی، 24(1)، ۳–۲۲. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1399.24.93.1.8
موسوی شریف، سمانه سادات، نقش، زهرا و قاسم‌زاده، سوگند. (۱۴۰۱). رابطه معلم شاگرد و کمک‌طلبی: نقش واسطه‌ای اهداف پیشرفت و انگیزه پیشرفت. مجله روان‌شناسی، 26(1)، ۱۰۰–۱۱۰. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1401.26.1.1.8
یعقوبی، ابوالقاسم، ذوقی‌پایدار، محمدرضا، فرهادی، مهران و یوسفی، بهنوش. (۱۳۹۹). پیش‌بینی بهزیستی تحصیلی براساس احساس تعلق به مدرسه و نشاط ذهنی با میانجی‌گری جهت‌گیری هدف در دانش‌آموزان. روان‌شناسی مدرسه و آموزشگاه، 9(۲)، ۱۶۹–۱۸۹. https://doi.org/10.22098/jsp.2020.947
Aneesh, A., Sia, S. K., & Kumar, P. (2024). Parent- child relationship and psychological well- being of adolescents: Role of emotion regulation and social competence. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 34(2), 153–171. https://doi.org/10.1080/10911359.2023.2221321
Alzahrani, M., Alharbi, M., & Alodwani, A. (2019). The effect of social- emotional competence on children academic achievement and behavioral development. International Education Studies, 12(12), 141–149. https://doi.org/10.5539/ies.v12n12p141
Beaty, B., & Brew, C. (2005). Measuring student sense of connectedness with school: Development of an instrument for use in secondary schools. Leading & Managing, 11(2), 103–127. http://dx.doi.org/10.1080/0969594X.2016.1218324
Buimer, E. E., Pas, P., van den Boomen, C., Raemaekers, M., Brouwer, R. M., & Pol, H. E. H. (2025). Age- and sex- related differences in social competence and emotion labeling in pre- adolescence. Developmental Cognitive Neuroscience, 71, 101503. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2024.101503
Byrne, B. M. (2013). Structural equation modeling with Mplus: Basic concepts, applications, and programming. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203807644
Chang, C. F., & Hall, N. C. (2022). Differentiating teachers’ social goals: Implications for teacher–student relationships and perceived classroom engagement. AERA Open, 8, 23328584211064916. https://doi.org/10.1177/23328584211064916
Chrobak, B. (2024). Narrowing (achievement) gaps in higher education with a social- belonging intervention: A systematic review. Educational Psychology Review, 36(1), 33. https://psycnet.apa.org/doi/10.1007/s10648- 024- 09867- 0
Felner, R. D., Brand, S., DuBois, D. L., Adan, A. M., Mulhall, P. F., & Evans, E. G. (1995). Socioeconomic disadvantage, proximal environmental experiences, and socioemotional and academic adjustment in early adolescence: Investigation of a mediated effects model. Child Development, 66(3), 774–792. https://doi.org/10.1111/j.1467- 8624.1995.tb00905.x
Fenizia, E., & Parrello, S. (2025). School trust and sense of belonging: Restoring bonds and promoting well- being in schools. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(4), 498. https://doi.org/10.3390/ijerph22040498
Genkova, P., & Schreiber, H. (2025). Intercultural competence—A matter of social skills in the educational context? European Journal of Education, 60(3), e70150. https://doi.org/10.1111/ejed.70150
Huber, L., Plötner, M., & Schmitz, J. (2019). Social competence and psychopathology in early childhood: A systematic review. European Child & Adolescent Psychiatry, 28(4), 443–459. https://doi.org/10.1007/s00787- 018- 1152- x
Hukkelberg, S., Keles, S., Ogden, T., & Hammerstrøm, K. (2019). The relation between behavioral problems and social competence: A correlational meta- analysis. BMC Psychiatry, 19(1), 354. https://doi.org/10.1186/s12888- 019- 2343- 9
Ibrahim, A., & El Zaatari, W. (2020). The teacher–student relationship and adolescents’ sense of school belonging. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 382–395. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1660998
Jiang, C., & Shi, J. (2024). The relationship between bullying victimization and problematic behaviors: A focus on the intrapersonal emotional competence and interpersonal social competence. Child Abuse & Neglect, 152, 106800. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2024.106800
Kline, R. B. (2011). 26 Convergence of structural equation modeling and multilevel modeling. In The SAGE handbook of innovation in social research methods (pp. 562–589). SAGE Publications Ltd. https://doi.org/10.4135/9781446268261.n31
Koopmans, M. (2020). Education is a complex dynamical system: Challenges for research. The Journal of Experimental Education, 88(3), 358–374. https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/00220973.2019.1566199
Korpershoek, H., Canrinus, E. T., Fokkens- Bruinsma, M., & De Boer, H. (2020). The relationships between school belonging and students’ motivational, social- emotional, behavioral, and academic outcomes in secondary education: A meta- analytic review. Research Papers in Education, 35(6), 641–680. https://doi.org/10.1080/02671522.2019.1615116
Kraaij, V., & Garnefski, N. (2019). The behavioral emotion regulation questionnaire: Development, psychometric properties and relationships with emotional problems and the cognitive emotion regulation questionnaire. Personality and Individual Differences, 137, 56–61. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.07.036
Li, M., Jin, G., Ren, T., Haidabieke, A., Chen, L., & Ding, X. (2023). Relations between prosociality and psychological maladjustment in Chinese elementary and secondary school students: Mediating roles of peer preference and self- perceived social competence. Behavioral Sciences, 13(7), 547. https://doi.org/10.3390/bs13070547
Magro, S. W., Hobbs, K. A., Li, P. H., Swenson, P., Riegelman, A., Rios, J. A., & Roisman, G. I. (2024). Meta- analytic associations between the student- teacher relationship scale and students’ social competence with peers. School Psychology Review, 53(5), 496–522. https://doi.org/10.1080/2372966x.2023.2258767
Mahfud, M., & Riniati, W. O. (2023). Exploring the role of teacher- student relationships in academic achievement: A qualitative study in primary schools. The Eastasouth Journal of Learning and Educations, 1(02), 76–83. https://doi.org/10.58812/esle.v1i02.111
Malik, R. S. (2018). Educational challenges in 21st century and sustainable development. Journal of Sustainable Development Education and Research, 2(1), 9–20. http://dx.doi.org/10.17509/jsder.v2i1.12266
Mosleh, S. G., Badri Gargari, R., & Nemati, S. (2020). Psychometric properties of Behavioral Emotion Regulation Questionnaire in sample of adolescent students in Urmia city. Clinical Psychology and Personality, 18(1), 163–175. https://doi.org/10.22070/cpap.2024.15705.1187
Muhonen, H., Pakarinen, E., Rasku- Puttonen, H., & Lerkkanen, M. K. (2024). Teacher–student relationship and students’ social competence in relation to the quality of educational dialogue. Research Papers in Education, 39(2), 324–347. https://doi.org/10.1080/02671522.2022.2135013
Murray, C., & Zvoch, K. (2011). Teacher–student relationships among behaviorally at- risk African American youth from low- income backgrounds: Student perceptions, teacher perceptions, and socioemotional adjustment correlates. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 19(1), 41–54. https://psycnet.apa.org/doi/10.1177/1063426609353607
Perry, N. B., & Dollar, J. M. (2021). Measurement of behavioral emotion regulation strategies in early childhood: The Early Emotion Regulation Behavior Questionnaire (EERBQ). Children, 8(9), 779. https://doi.org/10.3390/children8090779
Poulou, M. S., & Garner, P. W. (2025). Teacher- student relationships: The roles of teachers’ emotional competence, social emotional learning beliefs, and burnout. Teachers and Teaching, 1–22. http://dx.doi.org/10.1080/13540602.2024.2435080
Romanovaska, L., & Novak, M. (2024). The role of teacher- student relationships in providing social and psychological support to participants of the educational process. Social Work and Education, 11(2), 308–319. https://doi.org/10.25128/2520- 6230.24.2.11
Saeedi, G., Hosseini, M., Nasiri, M., & Vasli, P. (2024). The effect of social skills- based blended education on social adjustment, self- esteem and social skills among new nursing students: An experimental study. Nurse Education Today, 143, 106362. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2024.106362
Sakellariou, C. (2025). Reciprocal longitudinal effects between sense of school belonging and academic achievement: Quasi- experimental estimates using United States primary school data. Frontiers in Psychology, 15, 1478320. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1478320
Saxer, K., Schnell, J., Mori, J., & Hascher, T. (2025). The relationship between student well- being and teacher–student and student–student relationships: A longitudinal approach among secondary school students in Switzerland. Education Sciences, 15(3), 384. https://doi.org/10.3390/educsci15030384
Smart, D., & Sanson, A. N. N. (2003). Social competence in young adulthood, its nature and antecedents. Family Matters, (64), 4–9. http://dx.doi.org/10.1007/s11469- 023- 01181- 0
St- Amand, J., Smith, J., & Goulet, M. (2024). Is teacher humor an asset in classroom management? Examining its association with students’ well- being, sense of school belonging, and engagement. Current Psychology, 43(3), 2499–2514. https://psycnet.apa.org/doi/10.1007/s12144- 023- 04481- 9
Stark, C., Groves, N. B., & Kofler, M. J. (2023). Is reduced social competence a mechanism linking elevated autism spectrum symptoms with increased risk for social anxiety? British Journal of Clinical Psychology, 62(1), 129–145. https://doi.org/10.1111/bjc.12398
Tuna, E. (2021). Psychometric properties of the Turkish version of the Behavioral Emotion Regulation Questionnaire (BERQ). The Journal of General Psychology, 148(4), 414–430. https://doi.org/10.1080/00221309.2020.1752137
Wibowo, C., Dese, D. C., Novianti, A. T., Putra, M. A., Perdana, J. A., Wahyudi, A. N., & Razzi, F. (2025). Enhancing physical fitness and social skills through innovative physical education learning approaches and motor skills in elementary school students. Retos, 70, 850–858. https://orcid.org/0000- 0002- 0168- 3486
Yousefi, S., Shoaa Kazemi, M., & Dabiri, S. (2024). The relationship between social competence and social anxiety in adolescents: Modelling the mediating role of emotion regulation. Applied Psychology, 18(4), 147–169. https://doi.org/10.48308/apsy.2024.237001.1708
Zhao, Y., Li, P., Wang, X., Kong, L., Wu, Y., & Liu, X. (2020). The Chinese version of the Behavioral Emotion Regulation Questionnaire: Psychometric properties among university students. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 1889–1897. https://doi.org/10.2147/NDT.S258806