مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری دو فصلنامه فلسفه تربیت 2538-2802 2 12 2026 8 24 The Political Economy of Attention in the Age of Technocapitalism: Reconsidering Attention Deficit Disorder (ADD) through Bernard Stiegler's Philosophy اقتصاد سیاسی «توجه» در عصر تکنوسرمایه‌داری: بازاندیشی فلسفی بر پدیدۀ اختلال نقص توجه بر مبنای فلسفۀ برنار استیگلر fa علی وحدتی دانشمند دانشگاه تهران محمد امیری دانشگاه شاهد 2026 6 21 <p style="text-align: left;">The proliferation of digital technologies and the emergence of the political economy of attention have transformed attention from a psychological phenomenon into a philosophical, educational, and political concern. This article seeks to explain the contemporary crisis of attention in the age of digital capitalism&mdash;a condition that is often interpreted within psychological and biological frameworks as Attention Deficit Disorder (ADD/ADHD)&mdash;through the theoretical perspective of Bernard Stiegler. It examines Stiegler's philosophy as a framework for understanding the relationship between technology, education, and technologically mediated processes of individuation. Employing conceptual analysis and documentary research, the study reconstructs and analyzes the central concepts of Stiegler's thought, including <em>pharmakon</em>, attention, care, grammatisation, transindividuation, and proletarianization, and explores their educational implications. The findings suggest that, for Stiegler, technology functions as a <em>pharmakon</em>, simultaneously possessing both therapeutic and destructive potentials. Under the dominance of platform capitalism and the political economy of attention, however, its destructive dimension has prevailed through the industrial capture of attention, the erosion of intergenerational transmission, the degradation of reflective and critical capacities, and ultimately the emergence of cognitive proletarianization. Consequently, educational institutions have increasingly lost their fundamental role in cultivating deep attention, transmitting cultural heritage, and fostering processes of individuation. In response, the article argues that activating the therapeutic potential of the <em>pharmakon</em> requires reconstructing institutions of care, strengthening nootechnics, redesigning educational policies, and redirecting digital technologies toward the cultivation of knowledge, deep attention, and collective responsibility.</p> <p>گسترش فناوری&zwnj;های دیجیتال و شکل&zwnj;گیری اقتصاد سیاسی توجه، مسئله توجه را از سطحی روان&zwnj;شناختی به مسئله&zwnj;ای فلسفی، تربیتی و سیاسی تبدیل کرده است. این مقاله با هدف تبیین بحران توجه در عصر سرمایه&zwnj;داری دیجیتال &ndash; که در خوانش روانی-زیستیْ از آن به اختلال نقص توجه (ADD) یاد می&zwnj;شود- اندیشه برنار استیگلر را به&zwnj;عنوان چارچوبی نظری برای فهم نسبت میان فناوری، آموزش و فرایندهای فناورانۀ فردیت&zwnj;یابی بررسی می&zwnj;کند. در این مسیر، مفاهیم استیگلری از جمله فارماکون، توجه، مراقبت، دستوری&zwnj;سازی و پرولتاریایی&zwnj;سازی تحلیل شده و پیامدهای آنها برای تعلیم و تربیت ترسیم شده است. یافته&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد که از منظر استیگلر، فناوری به&zwnj;مثابه فارماکون هم&zwnj;زمان واجد ظرفیت درمانگری و ویرانگری است. در شرایط کنونی، سلطۀ سرمایه&zwnj;داری دیجیتال و اقتصاد توجه موجب غلبۀ سویۀ ویرانگری آن یعنی تسخیر صنعتی توجه، تضعیف فرایندهای انتقال بین&zwnj;نسلی، تخریب ظرفیت&zwnj;های تأمل و تفکر انتقادی و در نهایت پرولتاریایی&zwnj;سازی شناختی شده است. این وضعیت، نهادهای تربیتی را از کارکرد بنیادین خود در پرورش توجه عمیق، انتقال میراث فرهنگی و شکل&zwnj;دهی به فرایندهای فردیت&zwnj;یابی دور ساخته که یکی از نتایج آن گسترش پدیدۀ نقصان توجه است. در مقابل، مقاله استدلال می&zwnj;کند که فعال&zwnj;سازی سویۀ درمانی فارماکون یعنی بازسازی نهادهای مراقبت، تقویت ذهن&zwnj;فناوری&zwnj;ها، بازطراحی سیاست&zwnj;های آموزشی و هدایت فناوری&zwnj;های دیجیتال در خدمت تولید دانش، توجه عمیق و مسئولیت&zwnj;پذیری جمعی می&zwnj;تواند راهگشا باشد.</p> http://pesi.saminatech.ir/ar/Article/Download/53884