مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران 2717-0411 17 63 2025 8 2 Exploring the Role of Artificial Intelligence in the Law Domain: An Exploratory Approach واکاوی نقش هوش مصنوعی در حوزه حقوق: رویکردی اکتشافی 1 18 fa ام البنین کاظمی زاد دانشگاه حضرت معصومه مونا جامی پور دانشگاه حضرت معصومه (س) سیده فاطمه فقیهی دانشگاه تهران 2024 4 8 <p style="direction: ltr;">Artificial intelligence (AI) technologies have emerged as a significant transformation in the legal field. By utilizing advanced algorithms and computational techniques, AI contributes to solving complex legal issues and enhancing the efficiency of legal systems. In other words, AI can analyze large-scale legal data to identify intricate patterns, thereby assisting key stakeholders in making faster and better decisions. Despite the growing importance of this technology and the increasing interest of countries in investing in it, existing studies have failed to provide a comprehensive understanding of its transformative role for policymakers and decision-makers, often focusing on limited aspects. Accordingly, the main objective of this study is to explore and identify the applications of AI in the legal domain. This research is applied in nature and adopts a qualitative approach, conducted in two stages: meta-synthesis and interviews. In the first stage, using a meta-synthesis approach, 30 selected articles from reputable sources were screened and analyzed to identify existing applications. In the second stage, to enrich the research framework, semi-structured interviews were conducted with eight experts in AI and law. The findings indicate a total of 113 identified applications, categorized into 18 concepts and 5 main themes: monitoring the implementation of laws, crime detection and offender rehabilitation, supporting judicial case proceedings, legal document management, and enhancing public and civil rights enforcement. Despite existing research in this area, no study has yet provided an integrated analysis of the multifaceted role of AI in the legal field. The results of this study can offer practical insights for legal policymakers to identify priorities and investment opportunities, as well as for developers of AI tools in the legal sector.</p> <p>فناوری&zwnj;های هوش مصنوعی به&zwnj;عنوان یک تحول بزرگ در عرصه حقوق، اهمیت ویژه&zwnj;ای پیدا کرده&zwnj;اند. این فناوری&zwnj;ها،&nbsp; با استفاده از الگوریتم&zwnj;های پیشرفته و تکنیک&zwnj;های محاسباتی و ریاضی به حل مسائل پیچیده حقوقی و ارتقای کارایی نظام&zwnj;های حقوقی کمک می&zwnj;کنند. به عبارت دیگر، هوش مصنوعی در این عرصه می&zwnj;تواند با تجزیه و تحلیل کلان داده&zwnj;های حقوقی به شناسایی الگو&zwnj;های پیچیده بپردازد و نقش آفرینان این حوزه در اتخاد تصمیمات بهتر و سریع&zwnj;تر یاری رساند. با وجود اهمیت فزاینده این فناوری و تمایل کشورهای مختلف به سرمایه&zwnj;گذاری در آن، مطالعات موجود نتوانسته&zwnj;اند درک جامعی از نقش کلیدی این فناوری&zwnj;های تحول&zwnj;آفرین برای تصمیم&zwnj;گیرندگان و سیاست&zwnj;گذاران ارائه دهند و به جنبه&zwnj;های محدودی از آن پرداخته&zwnj;اند. در این راستا، هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی و شناسایی کاربردهای هوش مصنوعی در حوزه حقوق است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و با رویکرد کیفی طراحی شده و در دو مرحله فراترکیب و مصاحبه انجام شده است. در مرحله اول، با استفاده از رویکرد فراترکیب، 30 مقاله منتخب از منابع معتبر غربالگری شده و به شناسایی کاربردهای موجود در این مطالعات پرداخته شده است. در مرحله دوم، به&zwnj;منظور غنی&zwnj;سازی چارچوب پژوهش، مصاحبه&zwnj;های نیمه&zwnj;ساختاریافته&zwnj;ای با هشت نفر از خبرگان حوزه هوش مصنوعی و حقوق انجام شده است. یافته&zwnj;های پژوهش نشان می&zwnj;دهد که در مجموع 113 کاربرد شناسایی شده که در 18 مفهوم و 5 مقوله اصلی دسته&zwnj;بندی شده&zwnj;اند. این مقوله&zwnj;ها شامل: نظارت بر حسن اجرای قوانین، شناسایی جرایم و اصلاح مجرمین، پشتیبانی از فرایند دادرسی پرونده&zwnj;های قضایی، مدیریت اسناد حقوقی، و بهبود اجرای حقوق عامه و حقوق شهروندی هستند. باوجود تحقیقاتی که در این حوزه صورت گرفته است، تاکنون مطالعه ای که به واکاوی جنبه&zwnj;های مختلف نقش آفرینی هوش مصنوعی در حوزه حقوق به صورت یکپارچه در نظر گیرد، صورت نگرفته است. یافته&zwnj;های پژوهش می&shy;تواند به بصیرتی عملی هم برای مسئولان و سیاست&zwnj;گذاران حقوقی، به منظور شناسایی اولویت&zwnj;ها و فرصت&zwnj;های سرمایه&zwnj;گذاری، و هم برای توسعه دهندگان ابزارهای هوش مصنوعی در حوزه حقوق فراهم آورد.</p> http://jour.aicti.ir/en/Article/Download/46312