مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش‌های اعتقادی کلامی 9899-1735 16 3 2026 8 10 The Conceptual Transformation of “Body” and “Soul” in the Structure of Human Identity: A Study of Early and Later Ash‘arism بررسی تحولات مفهومی بدن و نفس در شاکله هویت انسانی از دیدگاه اشاعره متقدم و متأخر 89 111 fa نرجس رودگر دانشیار فلسفه اسلامی جامعه المصطفی العالمیه، عضووابسته گروه مطالعات خانواده دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران زهرا ضیائی دکتری کلام اسلامی ، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران 2025 10 7 <p>This research aims to investigate the conceptual developments of “body” and “soul” (nafs) within the framework of human identity from the perspective of early and later Ash‘arite theologians, analyzing the historical, philosophical, and theological factors influencing this transformation. The central question is how Ash‘arism moved from a body-centric conception, in which the soul was imagined as a “subtle body” dependent on the physical body and lacking substantial independence, towards a more dualistic perspective where the “soul” came to be regarded as an immaterial, independent substance bearing individual human identity. Employing an analytical-descriptive approach and a library research method, this study is organized based on an examination of the texts of early Ash‘arites such as al-Bāqillānī, al-Juwaynī, and al-Baghdādī, as well as later figures including al-Ghazālī and Fakhr al-Dīn al-Rāzī. The findings indicate that this conceptual shift was, on one hand, a response to theological challenges in explaining the unity of identity and post-mortem survival, and on the other hand, influenced by Avicennan philosophy concerning the soul. Al-Ghazālī, by redefining the soul as an immaterial substance and the agent of perception and will, and Fakhr al-Dīn al-Rāzī, through his philosophical-theological elaboration of this idea, played pivotal roles in consolidating the Ash‘arite anthropological framework. This study concludes that this transformation, while strengthening the connection between Ash‘arite theology and Islamic philosophy and enabling a more precise explanation of bodily resurrection, also elicited criticisms such as the problem of the connection between the immaterial soul and the material body. The innovation of this research lies in its focus on the conceptual relationship between body and soul in the two periods of early and later Ash‘arism, revealing less-explored dimensions of human identity in Ash‘arite thought and paving the way for comparative analysis with other theological and philosophical schools.</p> <p>هدف این پژوهش، بررسی تحولات مفهومی «بدن» و «نفس» در شاکله هویت انسانی از منظر اشاعره متقدم و متأخر و تحلیل عوامل تاریخی، فلسفی و کلامی مؤثر بر این دگرگونی است. پرسش اصلی آن است که چگونه اشاعره از تلقی بدن محور، که در آن نفس به&zwnj;مثابه «جسم لطیف» وابسته به بدن و فاقد استقلال جوهری تصور می&zwnj;شد، به سوی نگرش دوگانه&zwnj;انگارانه&zwnj;ای حرکت کردند که در آن «نفس» به عنوان جوهری مجرد و مستقل، حامل هویت فردی انسان تلقی گردید. این پژوهش با رویکردی تحلیلی–توصیفی و روش کتابخانه&zwnj;ای، بر اساس مطالعه متون متقدمان اشعری چون باقلانی، جوینی و بغدادی و نیز متأخرانی همچون غزالی و فخرالدین رازی سامان یافته است. یافته&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد که این تحول مفهومی، از یک سو واکنشی به چالش&zwnj;های کلامی در تبیین وحدت هویتی و بقاء پس از مرگ بوده و از سوی دیگر متأثر از فلسفه ابن&zwnj;سینا در باب نفس است. غزالی با بازتعریف نفس به عنوان جوهری مجرد و فاعل ادراک و اراده، و فخررازی با بسط فلسفی–کلامی این ایده، نقش محوری در انسجام&zwnj;بخشی به منظومه انسان&zwnj;شناسی اشاعره ایفا کردند. نتیجه این بررسی اینست که این دگرگونی، ضمن تقویت پیوند کلام اشعری با فلسفه اسلامی و تبیین دقیق&zwnj;تر معاد جسمانی، نقدهایی همچون مسئله ارتباط میان نفس مجرد و بدن مادی را نیز برانگیخت. نوآوری این پژوهش در آن است که با تمرکز بر نسبت مفهومی بدن و نفس در دو دوره متقدم و متأخر، ابعاد کمتر کاویده&zwnj;شده&zwnj;ای از هویت انسانی در اندیشه اشعری را آشکار می&zwnj;سازد و امکان مقایسه تطبیقی با دیگر مکاتب کلامی و فلسفی را فراهم می&zwnj;کند.</p>

http://kalam.saminatech.ir/fa/Article/Download/54398