بررسی تطبیقی تجربه ی سفر به قنات در داستان «نفرین زمین» آل احمد و قطعه ادبی «کاریز» شریعتی
الموضوعات : مطالعات میانرشتهای ادبیات
1 - استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات اجتماعي جهاد دانشگاهي، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: قنات, کاریز, آلاحمد, شریعتی و توسعۀ آمرانه.,
ملخص المقالة :
اثر ادبی میتواند محیط شکلگیری تجربههایی شود که حضور فاعل انسانی را با ابعاد ذهنی و عملی و کنشگری بر بستر تحولات اجتماعی و تاریخی روایت میکند. «جلال آلاحمد» و «علی شریعتی»، دو روشنفکر ایرانی در سالهای 1330-1350 با آثار خویش، افزون بر گسترش نوعی تفکر انتقادی نسبت به فرایند مدرنیزاسیون و سیاستهای توسعه در آن دوره، شیوههایی را برای کنشگری فردی، اجتماعی و سیاسی آزمودند که میتواند برای امروز سودمند باشد. در این مقاله، تجربة این دو روشنفکر از مقولۀ قنات ایرانی در متن ادبی یعنی «نفرین زمین» و «کاریز» با رویکرد ترکیبی در فلسفه و ادبیات با هدف شناخت مقایسهای این دو تجربه، پژوهیده شده است. نتیجه این بررسی نشان میدهد که قنات در تجربه آلاحمد بهمثابه پدیدهای اجتماعی و در تجربه شریعتی به عنوان پدیدۀ وجودی و فردی، واجد جنبههایی ارزشمند از شناخت و عمل اجتماعی مترتب بر آن است.
آلاحمد، جلال (1386) گزارشها، گزینش و ویرایش از مصطفی زمانینیا، چاپ دوم، تهران، فردوس.
----------- (1387) اورازان، چاپ ششم، تهران، فردوس.
----------- (1389) نفرین زمین، چاپ ششم، تهران، فردوس.
----------- (1391) ارزیابی شتاب¬زده، چاپ هفتم، تهران، فردوس.
دانایی، محمدحسین (1392) دو برادر، به اهتمام محمدرضا کائینی، تهران، اطلاعات.
داوری اردکانی، رضا (1383) فلسفه تطبیقی، تهران، ساقی.
درزینژاد، انسیه و کوثر درزینژاد (1402) «فضا، عنصری پویا و چندوجهی: خوانش لوفوری رمان نفرین زمین اثر آلاحمد»، دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، سال سی-ویکم، شماره 94، صص 13-107.
رنجبر، ابراهیم (1391) «رسالت روشن¬فکر و نزاع سنت و تجدد در رمان نفرین زمین»، زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)، سال شصت¬وپنجم، شماره 226، پاییز و زمستان، صص 1-16.
رنجبر، مقصود و دیگران (1399) «چیستی غرب و مدرنیته در اندیشة شریعتی»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دوفصلنامه غرب¬شناسی بنیادی، سال یازدهم، شماره اول، صص 69-90.
شریعتی، علی (1362) انسان و اسلام، تهران، شرکت سهامی انتشار.
----------- (1370) گفتوگوهای تنهایی، بخش اول، مجموعه آثار شماره 33، تهران، آگاه، چاپ دوم.
----------- (1386) هبوط در کویر، م.
آ.
شماره 13، تهران، چاپخش، چاپ بیست و پنجم.
شریعت رضوی، پوران (1378) طرحی از یک زندگی، چاپ ششم، تهران، چاپخش.
Angle, Stephen (2010) “The Minimal Definition and Methodology of Comparative Philosophy: A Report from a Conference Comparative Philosophy, Volume 1, No. 1: 106-110.
Dabashi, Hamid (2021) The last Muslim intellectual; the life and legacy of Jalal-Ale Ahmad, Edinburgh University Press Ltd.
Kalmanson, Lea (2017) the ritual methods of Comparative Philosophy, Philosophy East & West Volume 67, Number 2 April 2017 399–418.
Liat, J. Kwee Swan (1951) Methods of Comparative Philosophy, Philosophy East and West, Vol. 1, No.1, pp. 10-15.
Reding, Jean-Paul (2004) Comparative Essays in Early Greek and Chinese Rational Thinking, Ashgate Publishing Company.
Saussy, Haun-editor- (2006) Comparative Literature in an age of globalization, The Johns Hopkins University Press.
Weber, Ralph (2013) How to Compare? On the Methodological State of Comparative Philosophy, Philosophy Compass 8/7 (2013): 593–603, 10.1111/phc3.12042.
https:// stanford.edu.
