انگیزش اخلاقی بر اساس منشأ
الموضوعات : ریشهشناسی مکاتب و آراء فلسفی در ادوار قدیم و جدیدمجید طیبی جبلی 1 , محمد شکری 2 , انشاء الله رحمتی 3
1 - دانشجوی دکتری فلسفه، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه فلسفه، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 - استاد گروه فلسفه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: انگیزش اخلاقی, عقلانیت, احساس, ارزش اخلاقی, منفعت,
ملخص المقالة :
نوشتار پیشرو به واکاوی چیستی انگیزش اخلاقی و جایگاه آن در تبیین کنش اخلاقی میپردازد. با تمرکز بر تحلیلهای فلسفی، بویژه از منظر اخلاق کانتی، نشان میدهیم که ارزش اخلاقی یک فعل نه در پیامدهای آن، بلکه در نیت فاعل و نوع انگیزش نهفته است. در این راستا، تمایز میان انگیزشهای درونی و بیرونی بیان شده و بر نقش ارادة نیک و احساس وظیفه در شکلگیری انگیزش اصیل اخلاقی تأکید میشود. همچنین، با بررسی نسبت میان عقل، احساس و اراده، به تحلیل ماهیت انگیزش اخلاقی و تفاوتهای آن بر اساس منشأ پرداختهایم. نتیجة پژوهش حاکی از آنست که انگیزش اخلاقی شرط ضروری برای اعتبار اخلاقی کنشها محسوب میشود؛ آنچه موجب یک عمل اخلاقی میشود، ممکن است بر مبنای منفعت شخصی باشد، یا بر اساس عمل به وظیفة اخلاقی. مقاله به مسئلة فایدهگرایی، خودگرایی و دگرگرایی که نوع انگیزش اخلاقی را تعیین میکنند نیز التفات دارد. همچنین، تفاوت بین فیلسوفان عقلگرا و تجربهگرا نیز مورد بحث قرار گرفته است؛ آنها بترتیب، منشأ محرک اخلاقی را عقل یا احساس دانستهاند. سرآمد فیلسوفان عقلگرا در این مبحث، کانت و سرآمد فیلسوفان تجربهگرا، دیوید هیوم است. ما برغم تفاوتهای دیدگاهشان، به نتیجهیی نظر داریم که هر دو دیدگاه را دربرمیگیرد.
ارسطو (1398) اخلاق نیکوماخوس، ترجمة محمدحسن لطفی، تهران: طرح نو.
بنتام، جرمی (1363) مقدمه¬ای بر اصول اخلاق و قانون¬گذاری، ترجمة محمدباقر حجتی، تهران: دانشگاه تهران.
دیلمی، احمد؛ آذربایجانی، مسعود (1396) فلسفه اخلاق، تهران: سمت.
شوپنهاور، آرتور (1396) هنر همدردی، ترجمة علی عبداللهی، تهران: نشر مرکز.
کانت، ایمانوئل (1394) بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق (گفتاری در حکمت کردار)، ترجمة حمید عنایت و علی قیصری، خوارزمی.
کانت، ایمانوئل (1399) پایه¬گذاری مابعدالطبیعه اخلاق، ترجمة احمد احمدی، تهران: سمت.
کرین، اندرو؛ ماتن، دیرک (1395) اخلاق کاربردی، ترجمة عادل آذر، تهران: مهربان.
میل، جان استورات (1380) فایده¬گرایی، ترجمة مرتضی مردیها، تهران: نی.
نیگل، توماس (1395) امکان دیگرگزینی، ترجمة جواد حیدری، تهران: نگاه معاصر.
هیوم، دیوید (1376) رسالهای در باب طبیعت انسان، ترجمة جلالالدین اعلم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
هیوم، دیوید (1395) پژوهشی درباب اصول اخلاق، ترجمة مرتضی مردیها، تهران: نی.
هیوم، دیوید (1399) رساله¬ای درباره طبیعت انسان، ترجمة علیاصغر حلبی، تهران: نی.
Butler, J. (2018). Fifteen Sermons Preached at the Rolls Chapel. Gale ECCO publishing.
Cahn, S. M. (1997). Ethics: History, Theory & Contemporary Issues. Wordsworth Publishing.
Downs, A. (1957). An Economic Theory of Democracy. Harper & Row.
Deigh, J. (2010). An Introduction to Ethics. Cambridge University Press.
Hobbes, T. (1968). Leviathan. Penguin Classics.
Korsgaard, C. M. (1986). Skepticism about Practical Reason. The Journal of Philosophy, Vol. 83, No. 11, pp. 5-25.
Larmore, C. (1996). The Morals of Modernity. Cambridge University Press.
Sinnott, A. (2008). Moral Psychology: The Cognitive Science of Morality, MIT Press.
Singer, P. (2011). Practical Ethics. Cambridge University Press.
Singer, P. (2015). The Most Good You Can Do: How effective altruism is changing ideas about living ethically. Yale University Press.
Slote, M. (2001). Morals from Motives. Oxford University Press.
Wood, A.W. (1991). Unsociable Sociability: The anthropological basis of Kantian ethics. Philosophical Topics, vol. 19, no. 1, pp. 325-351.
