ترسیم طرحواره روانی- اجتماعی اقدام به خودکشی
الموضوعات : پژوهش مسائل اجتماعی ایران
مهری سادات موسوی
1
,
سلمان قادری
2
,
مریم بیک محمدی
3
,
الهام ثانی
4
,
فائزه رئیسی
5
1 - استادیار گروه جوانان و مناسبات نسلی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی، تهران، ایران
2 - دکتری جامعهشناسی، مددکار اجتماعی و کارشناس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی، تهران، ایران
3 - مددکار اجتماعی و کارشناس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی، تهران، ایران
4 - دکتری مردم شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
5 - کارشناس ارشد روان شناسی و روان شناس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: خودکشی, عوامل روانی- اجتماعی خودکشی, اورژانس اجتماعی, تحلیل عاملی و اقدام به خودکشی.,
ملخص المقالة :
خودکشی به عنوان یکی از علل اصلی مرگومیر بهویژه در میان جوانان، پدیدهای چندبعدی است که ریشه در تعامل پیچیده عوامل روانی، اجتماعی و اقتصادی دارد. روش این مطالعه با هدف ترسیم طرحواره روانی- اجتماعی اقدام به خودکشی، از طریق تحلیل عاملی اکتشافی دیدگاه ۷۶ نفر از اقدامکنندگان تحت مداخله اورژانس اجتماعی تهران انجام شد. دادهها با پرسشنامهای محققساخته گردآوری و با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل عاملی تحلیل شد. بیشترین گروه سنی شرکتکنندگان، ۲۰ تا ۳۰ سال (۸/۳۶ درصد) و میانگین سنی ۳۳ سال بود. مهمترین دلایل اقدام از دیدگاه آنان به ترتیب تنهایی (۷/۲۳ درصد)، مشکلات مالی (۴/۲۲ درصد) و اختلافات خانوادگی (۹/۷ درصد) گزارش شد. تحلیل عاملی اکتشافی، نه عامل مؤثر را استخراج کرد که ۱۶/۷۷ درصد از واریانس را تبیین نمودند. رتبهبندی این عوامل نشان داد که درماندگی و بنبست، پوچی و بیمعنایی وجودی و شرایط اقتصادی- اجتماعی به ترتیب مهمترین عوامل از دیدگاه اقدامکنندگان هستند. یافتهها، الگوی اقدام به خودکشی را به عنوان پدیدهای عمدتاً جوانگرا با ساختار روانی- اجتماعی چندلایه ترسیم میکند و نشان میدهد که هرچند عوامل عینی به عنوان محرکهای فوری عمل میکنند، عوامل شناختی- هیجانی عمیقتر، وزن تعیینکنندهتری در شکلگیری طرحواره ذهنی منجر به خودکشی دارند. این نتایج، لزوم طراحی مداخلات دوسطحی شامل مداخلات فوری برای رفع محرکهای عینی و مداخلات عمیق روانشناختی برای مقابله با درماندگی و بازسازی معنای زندگی را پیشنهاد میدهد.
دورکیم، امیل (1378) خودکشی، ترجمه نادر سالارزاده، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
زرانی، فریبا و زینب احمدی (۱۴۰۰) «خودکشی در فرهنگ ایرانی: یک مطالعة مروری نظاممند رویش روانشناسی»، سال دهم، شماره ۹، صص 205-۲۱۶.
URL: http://frooyesh.ir/article-1-2379-fa.html فیضاللهی، علی (۱۴۰۱) «فراترکیب مطالعات خودکشی در ایران رفاه اجتماعی»، سال بیست-ودوم، شماره ۸۵، صص 221-۲۷۰.
URL: http://refahj.uswr.ac.ir/article-۱-۳۹۴۱-fa.html.
کریم، مهری (1401) «فراتحلیل مطالعات خودکشی در ایران»، نشریة رفاه اجتماعی، دورة بیست-ودوم، شماره 85، صص 271-300.
نصیرزاده، مصطفی و منا حافظی بختیاری و مهدیه حسن زاده و نیلوفر حسنی آشجردی و محسن رضائیان (1404) «بررسی افکار خودکشی و همبستگی آن با مهارتهای زندگی و حمایت اجتماعی در دانشجویان دانشگاه علومپزشکی رفسنجان در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴: یک مطالعه توصیفی»، مجله دانشگاه علومپزشکی رفسنجان، سال بیست¬وچهارم، شماره ۷، صص 643-658.
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-7748-fa.html.
Agnew, R. (1992) Foundation for a general strain theory of crime and delinquency. Criminology, 30 (1), 47-88.
Bahamón, M.J.; Javela, J.J.; Ortega-Bechara, A.; Matar-Khalil, S.; Ocampo-Flórez, E.; Uribe-Alvarado, J.I.; Cabezas-Corcione, A.; Cudris-Torres, L. Social Determinants and Developmental Factors Influencing Suicide Risk and Self-Injury in Healthcare Contexts. Int. J. Environ. Res. Public Health 2025, 22, 411.
https://doi.org/10.3390/ijerph22030411.
Chesney, E., Goodwin, G. M., & Fazel, S. (2014) Risks of all‐cause and suicide mortality in mental disorders: a meta‐review. World psychiatry, 13(2), 153-160. DOI: 10.1002/wps.20128.
Douglas, J. D. (2015) Social meanings of suicide. Permalink: http://digital.casalini.it/9781400868117.
Erlangsen, A., Stenager, E., & Conwell, Y. (2015). Physical diseases as predictors of suicide in older adults: a nationwide, register-based cohort study. Social psychiatry and psychiatric epidemiology, 50(9), 1427-1439.
DOI: 10.1007/s00127-015-1051-0.
Fazel, S., Ramesh, T., & Hawton, K. (2017) Suicide in prisons: an international study of prevalence and contributory factors. The Lancet Psychiatry, 4(12), 946-952. doi: 10.1016/S2215-0366(17)30514.
Forkmann, T., Fiorentino, L., Müßeler, S.S. et al. (2025) Thinking About Suicidal Thinking: Suicide-Related Metacognitions’ Relation to Maladaptive Processing of Suicidal Thoughts. Int. J. Cogn. Behav. Ther. 18, 241–255 https://doi.org/10.1007/s41811-025-00239-2.
Franklin JC, Ribeiro JD, Fox KR, Bentley KH, Kleiman EM, Huang X, Musacchio KM, Jaroszewski AC, Chang BP, Nock MK. Risk factors for suicidal thoughts and behaviors: A meta-analysis of 50 years of research. Psychol Bull. 2017 Feb;143(2):187-232.
doi: 10.1037/bul0000084. Epub 2016 Nov 14. PMID: 27841450.
Guin, A. J. (2023) Exploring Lived Experiences of Suicide Surviving Spouses: An Interpretive Phenomenological Qualitative Study.
Johnson J, Gooding P, Tarrier N. Suicide risk in schizophrenia: explanatory models and clinical implications, The Schematic Appraisal Model of Suicide (SAMS). Psychol Psychother. 2008; 81, pp 55-77.
Joiner, T. E. (2005) Why people die by suicide. Harvard University Press. Journal DOI: https://doi.org/10.7439/ijasr.
Klonsky E, May A, Saffer B. Suicide, suicide attempts, and suicidal ideation. Annu Rev Clin Psychol. 2016; 12:307.
Klonsky, E. D., & May, A. M. (2015) The three-step theory (3ST): A new theory of suicide rooted in the “ideation-to-action” framework. International Journal of Cognitive Therapy, 8(2), 114-129.
DOI: 10.1146/annurev-clinpsy-021815-093204.
Klonsky, E. D., May, A. M., & Saffer, B. Y. (2016) Suicide, suicide attempts, and suicidal ideation. Annual review of clinical psychology, 12(1), 307-330.
DOI: 10.1146/annurev-clinpsy-021815-093204.
Lester, D. (2010). Theories of suicide. In Suicide among racial and ethnic minority groups (pp. 51-65). Routledge.
Liu, R. T., & Alloy, L. B. (2010) Stress generation in depression: A systematic review of the empirical literature and recommendations for future study. Clinical psychology review, 30(5), 582-593.
DOI: 10.1016/j.cpr.2010.04.010.
Liu, R. T., Kleiman, E. M., Nestor, B. A., & Cheek, S. M. (2015) The hopelessness theory of depression: A quarter‐century in review. Clinical Psychology: Science and Practice, 22(4), 345-365.
DOI: 10.1111/cpsp.12125.
McClelland, Heather and Loney, Krystyna and Platt, Stephen (2023) Psychological factors associated with suicide attempt and suicide death in Scotland: A systematic review, Journal of Affective Disorders Reports.
Doi: 10.1016/j.jadr.2023.100711.
Mohandie, K., Meloy, J. R., & Collins, P. I. (2009) Suicide by cop among officer‐involved shooting cases. Journal of Forensic Sciences, 54(2), 456-462. DOI: 10.1111/j.1556-4029.2008.00981.x.
O'Connor, R. C., & Kirtley, O. J. (2018) The integrated motivational–volitional model of suicidal behaviour. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 373(1754), 20170268.
DOI: 10.1098/rstb.2017.0268.
Phillips, J. A., Robin, A. V., Nugent, C. N., & Idler, E. L. (2010) Understanding recent changes in suicide rates among the middle-aged: Period or cohort effects? Public Health Reports, 125(5), 680–688.
https://doi.org/10.1177/003335491012500510.
Shepard, D. S., Gurewich, D., Lwin, A. K., Reed, G. A., & Silverman, M. M. (2016) Suicide and suicidal attempts in the United States: Costs and policy implications. *Suicide and Life-Threatening Behavior, 46*(3), 352–362.
https://doi.org/10.1111/sltb.12225.
Shneidman ES. The suicidal mind. Oxford University Press, USA; 1998. BY-NC-SA 3.0 IGO. Wagenaar, A. C., Tobler, A. L., & Komro, K. A. (2010) Effects of alcohol tax and price policies on morbidity and mortality: A systematic review. American Journal of Public Health, 100 , 2270–2278.
DOI: 10.2105/AJPH.2009.186007.
World Health Organization, & United Nations Children’s Fund (UNICEF). (2021). Helping adolescents thrive toolkit: Strategies to promote and protect adolescent mental health and reduce self-harm and other risk behaviours . Geneva: WHO.CC.
World Health Organization. (2025) Suicide worldwide in 2021: global health estimates. World Health Organization.
