آسیب‌شناسی توسعه دیجیتال و زوال تکثر فرهنگی: واکاوی پادآرمان‌شهری سریال آینه سیاه در پرتو روان‌سیاست بیونگ‌چول هان
الموضوعات :
محمدمعین جباری
1
,
علیرضا صیاد
2
1 - دانش آموخته-کارشناسی ارشد –دانشکده سینما تئاتر-دانشگاه هنر ایران
2 - عضو هیات علمی استادیار- دانشکده سینما تئاتر- دانشگاه هنر ایران
الکلمات المفتاحية: توسعه فرهنگی, بیونگ‌چول هان, آینه سیاه, جامعه شفافیت, روان‌سیاست, سوژه دستاورد, توسعه اجتماعی.,
ملخص المقالة :
این مقاله با هدف بررسی پیامدهای فرهنگی و اجتماعی توسعه شتابان فناوری‌های دیجیتال، به واکاوی سریال آینه سیاه بر اساس منظومه فکری بیونگ‌چول هان می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه «جامعه شفافیت» و منطقِ روان‌سیاسی نئولیبرالیسم، زیرساخت‌های توسعه فرهنگی اصیل را با چالش مواجه کرده و منجر به «طرد دیگری» شده‌اند. با تحلیل اپیزودهای برگزیده‌ای همچون «سقوط آزاد» و «تمام تاریخچه تو»، این نوشتار استدلال می‌کند که فرآیند دیجیتالی‌شدن زندگی روزمره، منجر به ظهور «سوژه دستاورد» شده است؛ انسانی که در توهمی از آزادی، به خوداستثمارگری پرداخته و پیوندهای اجتماعی پایدار را فدای کارایی و رتبه‌بندی‌های کمی می‌سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توسعه فنی در غیابِ تاملات اخلاقی و فرهنگی، به «خشونت مثبت» منجر شده است؛ وضعیتی که در آن با از میان رفتن مرز میان حریم خصوصی و عمومی، «منفیت» و تفاوت‌های فرهنگی جای خود را به «زیبایی‌شناسی امر صاف» و یکسان‌سازی توده‌ای داده‌اند. در این چهارچوب، سریال آینه سیاه نه به عنوان یک اثر صرفاً علمی-تخیلی، بلکه به مثابه هشداری جامعه‌شناختی در خصوص بحرانِ «فرسودگی روانی» و زوال امر اجتماعی تحلیل می‌شود. مقاله در نهایت نتیجه می‌گیرد که توسعه فرهنگی پایدار در عصر دیجیتال، مستلزم بازنگری در مفهوم شفافیت و بازپس‌گیری حقِ پنهان‌ماندگی و رازآلودگی در برابر سیطره الگوریتم‌هاست تا امکان بازیابی تجربه‌های اصیل انسانی و پذیرش «دیگری» فراهم گردد.
منابع
- فوکو، میشل. (۱۳۸۰). مراقبت و تنبیه: زایش زندان (ن. سرخوش و ا. جهاندیده، مترجمان). تهران: نشر نی.
- رجبی، محسن و نصراللهی، محمدصادق.(1402). پیامد شناسی فرهنگی توسعه هوش مصنوعی در رسانه های اجتماعی در ایران، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره 16، شماره 2، تهران
- طاهری، محمدحسین.(1404). تاثیر الگوریتم های هوش مصنوعی بر شکل گیری هویت مجازی در شبکه های اجتماعی،پنجمین کنفرانس بین المللی پژوهش های مدیریت، تعلیم و تربیت در آموزش و پرورش، تهران
- Crawford, K. (2021). Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence. Yale University Press.
- Deleuze, G. (1992). Postscript on the Societies of Control. October, 59, 3-7.
- Han, B.-C. (2015a). The Burnout Society. Stanford University Press.
- Han, B.-C. (2024). The crisis of narration (D. Steuer, Trans.). Polity Press.
- Han, B.-C. (2015b). The Transparency Society. Stanford University Press.
- Han, B.-C. (2018a). Topology of violence. (A. DeNolf, Trans.). MIT Press.
- Han, B.-C. (2017). Psychopolitics: Neoliberalism and New Technologies of Power. Verso Books.
- Han, B.-C. (2018b). Saving Beauty (D. Steuer, Trans.). Polity.
- Rosen, C. (2020). The Extinction of Experience: Being Human in a Disembodied World. W. W. Norton & Company.
- Shamayleh, G. (2025). Pawsitive vibes: The science behind cute animal content. ESSEC Knowledge. Retrieved from https://knowledge.essec.edu/en/podcasts/pawsitive-vibes-science-behind-cute-animal-content.html
- Srnicek, N. (2017). Platform Capitalism. Polity Press.
- Williams, J. (2018). Stand Out of Our Light: Freedom and Resistance in the Attention Economy. Cambridge University Press.
- Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs
