مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران) 2383-3279 17 1 2026 8 11 Government Embedded Intellectualism and occidentalism during the reign of naser al din shah روشنفکری و فرنگی مآبی دیوانی در دوره ناصرالدین شاه 35 55 fa علی رضا بیکدلی دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران علی بیگدلی استاد، گروه تاریخ، استاد راهنما نویسنده مسئول، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران مجید رضا رجبی استادیار، گروه تاریخ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 2025 10 4 <p>Due to its unique geopolitical and civilizational position, Iran has historically been exposed to invasions by expansionist powers. Nevertheless, in many historical junctures, national resistance and cultural adaptability enabled Iranians to absorb and reconfigure foreign cultural elements within indigenous frameworks. However, the encounter with modern Western civilization—unlike previous interactions—resulted in disorientation, self-alienation, and a profound identity crisis. This article seeks to explain why this encounter led to Westoxication and bureaucratic Westernization. First, the lack of epistemological foundations among intellectuals and bureaucrats affiliated with power rendered their understanding of the West superficial and geographical, whereas Western civilization is a multidimensional philosophical and historical construct requiring deep theoretical reflection. Second, their perception of Western modernity was largely formal and focused on external manifestations. Third, their judgments were based on second-hand translations and incomplete emulations of Russian and Ottoman models; thus, they neither grasped the deeper layers of Western thought nor the cultural foundations of their own society. Fourth, centuries of intellectual and cultural disruption—caused by invasions and internal turmoil—had weakened Iran’s theoretical capacity for critical engagement. Consequently, instead of a rational and critical confrontation with modernity, Iranian society became trapped in a duality of fascination and aversion toward the West. Bureaucratic intellectualism, shaped by class dependency, lack of lived experience, and unfamiliarity with indigenous structures of power and culture, failed to articulate a sustainable and locally grounded modernization project. This historical experience underscores the urgent need to rethink Iran’s approach to modernity and cultivate a philosophical understanding of the “Other.”</p> <p>ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی وتمدنی خاص خود، همواره در معرض تهاجم قدرت های جهانگشا قرار داشته است، با این حال در بسیاری از مقاطع تاریخی، مجاهدت های ملی و انعطاف فرهنگی ایرانیان موجب جذب و بازآفرینی عناصر فرهنگ بیگانه در قالب فرهنگ بومی شده است. اما مواجهه با تمدن مدرن غرب، برخلاف گذشته، به سرگردانی، خود باختگی و بحران هویتی انجامید. این مقاله می کوشدتوضیح دهد، چرا این مواجهه به غرب زدگی و فرنگی مآبی دیوانی منجر شد؟ نخست: فقدان بنیان معرفت شناختی در میان روشنفکران و دیوانیان وابسته به قدرت، شناخت آنان از غرب را سطحی و جغرافیایی ساخت، در حالی که غرب مفهومی فلسفی تاریخی و چند بعدی است که فهم آن نیازمند تاملات عمیق نظری است. دوم: برداشت آنان از تمدن غرب عمدتا صوری و متکی بر مظاهر ظاهری بود. سوم: قضاوتشان بر ترجمه های دست دوم و تقلید ناقص از روسیه و عثمانی استوار بود؛ از این رو نه لایه&zwnj;های پنهان تمدن غرب را شناختند و نه فرهنگ جامعه خودی را. چهارم: گسست علمی و فرهنگی ناشی از بیش از هفت قرن تهاجم و آشوب ظرفیت نظری جامعه را تضعیف کرده بود. درنتیجه، به جای مواجهه عقلانی و انتقادی با مدرنیته، جامعه ایرانی گرفتار دو گانه دلباختگی و دل زدگی از غرب شد. روشنفکری دیوانی، به دلیل فقدان تجربه زیستی، و وابستگی طبقاتی و ناآشنایی با ساختارهای قدرت و فرهنگ بومی، نتوانست پروژه تجددخواهی را به صورت بومی و پایدار پی ریزی کند. این تجربه تاریخی ضروت باز اندیشی در شیوه مواجهه با مدرنیته و شناخت فلسفی از «غیر» را برجسته می سازد.</p>

http://akhlagh.saminatech.ir/en/Article/Download/54423