واکاوی مبانی خیرخواهی خداوند از منظر حکمت متعالیه
محورهای موضوعی : کلام اسلامیسید عباس حسینی پور عزآبادی 1 , محمد رنجبرحسینی 2 , مهدی نصرتیان اهور 3
1 - دانشجوی دکتری کلام امامیه، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
2 - استادیار دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
3 - دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
کلید واژه: حکمت متعالیه, خیرخواهی خداوند, ملّاصدرا, خیرخواهی.,
چکیده مقاله :
خیرخواهی نسبت به بندگان از صفات¬الهی است که متکلمان و فلاسفه و از جمله حکمت متعالیه به این موضوع پرداخته¬اند. این نوشتار در صدد پاسخگویی به مبانی خیرخواهی خداوند با روش توصیفی¬تحلیلی و به شیوه کتابخانه¬ای با رویکردی فلسفی و مبتنی بر حکمت متعالیه سامان یافته¬است. در این راستا، چهار اصل اساسی از مکتب فلسفی ملّاصدرا مورد تحلیل قرار گرفته است: علم الهی، نظام¬أحسن، أصالت وجود و کمال مطلق الهی. در این مقاله نشان داده¬شده علم بینهایت خداوند، با احاطه کامل بر مصالح مخلوقات، ضامن افعال خیرخواهانه اوست. همچنین، نظام¬أحسن به عنوان بهترین ساختار ممکن برای عالم هستی، تجلّی اراده خیر الهی در آفرینش را به تصویر میکشد. اصل اصالت وجود، با تأکید بر خیر بودن ذاتی هستی که از ذات اقدس الهی نشأت میگیرد، نشاندهنده خیرخواهی بنیادین خداوند در اعطای وجود است. در نهایت، کمال مطلق الهی، به عنوان جامعترین مبنا، خیرخواهی را به ضرورتی ذاتی برای ذات بینقص الهی تبدیل میکند. این پژوهش با تحلیل این چهار رکن اساسی، به اثبات میرساند که خیرخواهی خداوند، نه یک صفت عارضی، بلکه امری ذاتی و ریشهدار در ذات و فعل اوست که بر مبانی استوار حکمت متعالیه قابل اثبات و فهم است
“Benevolence towards His creatures is one of God’s attributes, a subject addressed by theologians, philosophers, and especially within Transcendent Philosophy. This paper seeks to address the foundations of God’s benevolence using a descriptive-analytical method and a library-based approach with a philosophical perspective rooted in Transcendent Philosophy. In this regard, four fundamental principles from Mulla Sadra’s philosophical school are analyzed: Divine Knowledge, the Best Possible System (Nizam-e-Ahsan), the Primacy of Existence (Asalat al-Wujud), and God’s Absolute Perfection. This article demonstrates that God’s infinite knowledge, with its complete grasp of the interests of creatures, guarantees His benevolent actions. Additionally, the Best Possible System, as the finest possible structure for the universe, illustrates the manifestation of God’s benevolent will in creation. The principle of the Primacy of Existence, by emphasizing the inherent goodness of existence originating from the Divine Essence, demonstrates God’s fundamental benevolence in bestowing existence. Finally, God’s Absolute Perfection, as the most comprehensive foundation, transforms benevolence into an intrinsic necessity for the Divine Essence. By analyzing these four fundamental pillars, this research proves that God’s benevolence is not an accidental attribute, but an intrinsic and deep-rooted aspect of His essence and action, which can be proven and understood based on the solid foundations of Transcendent Philosophy.”
قرآن کریم
ابراهیمی¬دینانی، غلام¬حسین، (1380)، قواعد کلّی فلسفی در فلسفه اسلامی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی، و طالعات فرهنگی
ابن¬سینا، حسین¬بن¬عبدالله، (1404 هـ ق)، التعلیقات، بدوی، عبدالرحمن، قم، مکتب¬الاعلام¬الاسلامی
ابن¬منظور، محمدبن¬مکرم، (1414 ه.ق)، لسان¬العرب، بیروت، دارصادر، سوم
آشتیانی، مهدی، (1377)، أساس-التوحید، امیرکبیر، تهران
راغب اصفهانى، حسين بن محمد، (1374)، مفردات الفاظ قرآن، تهران، مرتضوي، دوم
الرفاعی، عبدالجبار، (2001)، مبادی الفلسفة الاسلامیه، مؤسسه هنداوی
زبیدی، مرتضی، (1414 ه.ق)، تاج¬العروس من جواهرالقاموس، بیروت، دارالفکر، اول
سجّادی، جعفر، (1379)، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملّاصدرا، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
صدرالدین¬شیرازی، محمدبن¬ابراهیم، (1368)، الحکمة¬المتعالیة فی الأسفار الأربعة، قم، مکتبة¬المصطفی
----------------، (1423 ه.ق)، الرسالة-الکمالیه، بیروت، دارالکتب¬العلمیه
---------------، (بی¬تا)، المبدأ و المعاد، بی¬جا، بی¬نا
--------------، (1378)، رسالة فی¬الحدوث، موسویان، حسین، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا
---------------، (1366)، شرح اصول¬الکافی، تهران، وزارت فرهنگ و آموزش عالی
عمادالدوله، بدیع¬الملک، (1363)، المشاعر، صدرالدین شیرازی، محمدبن¬ابراهیم، تهران، طهوری
غزالی، محمدبن¬محمد، (1333)، کیمیای سعادت، آرام، احمد، تهران، ناصر خسرو، اول
فخری رازی، محمدبن¬عمر، (1407 ه.ق)، المطالب¬العالیه من¬العلم¬الالهی، بیروت، دارالکتب¬العربی
فراهيدى، خليل بن احمد، (1409 ه. ق)، كتاب العين، قم، نشر هجرت، دوم
قاضی عبدالجبار، (1971 م)، المختصر فی اصول¬الدین، بیروت، دارالهلال
لاهیجی، محمدبن¬جعفربن¬صادق، (1386)، شرح¬المشاعر ملّاصدرا، قم، بوستان کتاب
مصباح یزدی، محمد تقی، (1366)، آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
