تحلیل و نقد کهنالگویی رمان «زیبا» با رویکرد آنیمایی
الموضوعات : Literary Criticism and Theory
مریم بای
1
,
شهرام احمدی
2
,
بتول مهدوی
3
,
قدسیه رضوانیان
4
1 - دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه مازندران، ایران
2 - دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه مازندران، ایران
3 - دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه مازندران، ایران
4 - استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه مازندران، ایران
الکلمات المفتاحية: یونگ, کهنالگو, آنیما, رمان زیبا, حجازی.,
ملخص المقالة :
یکی از رویکردهای نقد ادبی معاصر، نقد کهنالگویی است که بر مبنای دیدگاههای یونگ، به حوزۀ نقد ادبی وارد شد. او آنیما را مهمترین کهنالگو و تجسمی از روح زنانه در زیست روانی مرد میداند که در دو نمایۀ مثبت و منفی نمود دارد. از آنجا که آثار روایی، بستر مناسبی برای عینیت یافتن بسیاری از کنشهای روانی است، بهترین بستر برای بررسی آنیما و چگونگی کنش آن است. در جستار پیشِ رو، با روش توصیفی- تحلیلی به واکاوی این کهنالگو در رمان «زیبا» اثر محمد حجازی پرداخته شده است. یافتههای این پژوهش که نخستین رویکرد کهنالگویی به این اثر است، نشان از این واقعیت داشت که آنیما در هر دو قطب مثبت و منفی، ابتدا در وجود مادرِ راوی و پس از آن در زینب، زیبا، لیلی، شاهجان و دیگر زنان اطراف او تجلی یافته است. این کهنالگو در نمود منفی هر لحظه هویدا میگردد. زیبا به عنوان شخصیت زنِ مرکزی، تمام توجه آنیمای حسین را به خود اختصاص میدهد. کمتوجهی به آنیمای مثبت، موجب عدم تعادل روانی راوی شده، او را به ورطۀ نابودی خانوادگی و اجتماعی سوق میدهد. در پایان، میرزا حسین با آنیمای خود آشتی کرده، تلاش میکند تا به شناختی درست از خود دست یابد. آنیما در این رمان، با نقشآفرینیهای متفاوت مؤید شاخصۀ تکرارشوندگی کهنالگوها بوده، یادآور این امر است که کهنالگوها، بدون محدودیت، نقش خود را در زندگی بشر ایفا مینمایند.
اتونی، بهروز (1390) «نقد اسطورهشناختی ژرفا، بر بنیاد کهننمونۀ مادینه روان»، فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره¬شناختی، سال هفتم، شماره 25، زمستان 90، صص 11-56.
اظهری، محبوبه و سهیلا صلاحی مقدم (1391) «بررسی کهنالگوهای به کار رفته در رمان سمفونی مردگان»، فصلنامه علمی پژوهشی ادبیات فارسی، سال هشتم، شماره 20، پاییز و زمستان 1391، صص 57-74.
افشاری، اصغر و امیر عزیزی و عاطفه بورونلو (1402) «تحلیل گفتمان اجتماعی رمان: بازنمایی امر اجتماعی در رمان زیبا اثر محمد حجازی»، فصلنامه علمی تحلیل گفتمان ادبی، دوره اول، شماره 2، پاییز، صص 23-44.
Doi: 10.22034/LDA.2023.63053 .
بیلسکر، ریچارد (1387) اندیشۀ یونگ، ترجمۀ حسین پاینده، چاپ دوم، تهران، آشیان.
پاینده، حسین (1402) نظریه و نقد ادبی، جلد اول، تهران، مروارید.
پروچاسکا، جیمزاٌ و جان سی نورکراس (1395) نظریههای روان درمانی، ترجمۀ یحیی سید محمدی، چاپ دوازدهم، تهران، روان.
جانسون، رابرت الکس (1389) شناخت نیمه تاریک روان، ترجمه شهره دالکی، شیراز، نوید شیراز.
چگینی علی آبادی، ناهید (1383) ساختارگرایی و بررسی عشق در سه رمان زیبا، یکیلا و تنهایی او، سووشون، پایان¬نامه کارشناسی¬ارشد زبان و ادبیات فارسی، استاد راهنما مریم حسینی، دانشگاه الزهرا، دانشکده ادبیات زبان های خارجی و تاریخ.
حجازی، محمد (1340) زیبا، تهران، چاپ افست.
رامین¬نیا، مریم و منا علی مددی و مریم بای (1398) «نقشهای زنانه در رمانهای پیرزاد و وولف با تکیه بر نقشهای کهنالگویی یونگ»، فصلنامه علمی پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 54، پاییز، صص 75- 106.
شولتز، دوان پی و سیدنی الن شولتز (1389) نظریههای شخصیت، ترجمه یحیی سید محمدی، چاپ هفدهم، تهران، ویرایش.
شهریاری، کیهان (1398) تحلیل نمادهای اسطورهای یونان در شخصیتهای زن پنج رمان فارسی با رویکرد کهنالگویی یونگ، پایان¬نامۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، استاد راهنما سید محتشم محمدی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
صرمی، محمدرضا و جعفر عشقی (1387) «نمودهای مثبت آنیما در ادبیات فارسی»، نشریه نقد ادبی، دوره اول، شماره 3، پاییز، صص 59- 89.
ضیف، شوقی (1376) پژوهش ادبی، ترجمۀ عبدالله شریفی خجسته، تهران، علمی و فرهنگی.
عالی محمدی، لهراسب و شاهپور شهولی کوه شوری و امیدوار مالمی (1402) «تحلیل کهنالگویی رمان یکیلا و تنهایی او از تقی مدرسی با تکیه بر جلوههای اساطیری کتاب مقدس»، نشریه علمی سبک¬شناسی نظم و نثر فارسی، دوره شانزدهم، شماره پیاپی 86، تیر، صص 85-101.
Doi: 10.22034/bahareadab.2023.16.6918.
فروم، اریک (1390) انسان برای خویشتن، ترجمۀ اکبر تبریزی، چاپ پنجم، تهران، بهجت.
فوردهام، فرویدا (1390) مقدمهای بر روان¬شناسی یونگ، ترجمه مسعود میربها، تهران، جامی.
فیست، جس و گرگوری جی فیست (1388) نظریههای شخصیت، ترجمه یحیی سید محمدی، چاپ چهارم، تهران، روان.
قطب، سید (1390) اصول و شیوههای نقد ادبی، ترجمه محمد باهر، چاپ دوم، تهران، خانه کتاب.
کاظمی، روح¬الله و رضا ستاری (1401) «تحلیل آنیما و تأثیر آن بر تفرد و کامیابی امیرهوشنگ ابتهاج در غزل»، فصلنامه علمی زن در فرهنگ و هنر، دوره چهاردهم، شماره 1، بهار، صص 143-167.
Doi: 10.22059/JWICA.2022.334022.1717.
گورین، ویلفرد و ارل ليبر و جان ويلينگهام و لي مورگان (1377) راهنمای رویکردهای نقد ادبی، ترجمه زهرا میهنخواه، چاپ سوم، تهران، اطلاعات.
لئونيد لئونوف، واسيلي آكسيونوف و ايليا ارنبورگ و برنار پنگو و آلن روب گرييه و .
.
.
(1364) وظیفۀ ادبیات (24 مقاله از 20 نویسنده)، ترجمه ابوالحسن نجفی، چاپ دوم، تهران، زمان.
مصطفوی منتظری، سیده مینا و تورج عقدایی (1400) «تحلیل رمان خانۀ پریان اثر تورج زاهدی بر مبنای الگوی فرایند فردیت یونگ»، فصلنامه علمی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، دوره سیزدهم، شماره 48، تابستان، صص 255-283.
Doi:10.30495/dk.2021.1868897.1393.
میرعابدینی، حسن (1380) صد سال داستاننویسی ایران، جلد اول و دوم، چاپ دوم، تهران، چشمه.
یونگ، کارل گوستاو (1374) دربارۀ ماهیت روان و انرژی آن، ترجمۀ پرویز امیدوار، تهران، بهجت.
---------------- (1390) روانشناسی و دین، ترجمه فؤاد روحانی، چاپ هفتم، تهران، علمی و فرهنگی.
---------------- (1396) انسان و سمبولهایش، ترجمه دکتر محمود سلطانیه، چاپ یازدهم، تهران، جامی.
---------------- (1397) ناخودآگاه جمعی و کهنالگو، ترجمه فرناز گنجی و دکتر محمدباقر اسمعیل¬پور، چاپ دوم، تهران، جامی.
Jung, C.G (2009) The red book, New York, W. W. Norton & Company.
Lindenfeld, David (2009) Jungian archetypes and the discourse of history, Rethinking History, Vol, 13, No. 2, June 2009, pp 217-234.
Doi.org/10.1080/13642520902833833.
Michele, Marsonet & Rata, Georgeta (2013) Esse in anima: C.G. Jung s Phenomenological Ontology, Cambridge Scholars, Newcastle, 2013, pp 79-87. Doi Org 10 1080 19409052 2012 671182, 2013.
Schultz, Duane (2005) Theories of Personality, USA, Thomson Wadsworth.
