تبیین تأمین مالی پایدار توسعۀ شهر اسلامی با تأکید بر شهر تهران
الموضوعات : شهرسازی اسلامی
ابراهیم جمشیدزاده
1
,
پویان شهابیان
2
,
حسین کلانتری خلیل آباد
3
1 - دانشجوی دکتری شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - دانشیار گروه شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 - استاد پژوهشگاه علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی و گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، ایران
الکلمات المفتاحية: توسعه شهری, تأمین مالی شهری, توسعه شهر اسلامی, ابزار مالی اسلامی, مشارکت مردمی.,
ملخص المقالة :
توسعۀ شهری در نظامهای مالی اسلامی مستلزم همسویی سازوکارهای تأمین مالی با مبانی ارزشی، عدالتمحور و مشارکتجویانه است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل تأمین مالی توسعه شهر اسلامی با تأکید بر کلانشهر تهران انجام گرفته است. با توجه به ماهیت پیچیدۀ موضوع، از رویکرد ترکیبی (کمّی - کیفی) بهره گرفته شد. در بخش کیفی، با استفاده از روش نظریۀ دادهبنیاد، اطلاعات حاصل از مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۴ نفر از خبرگان حوزههای تأمین مالی، مدیریت شهری و اقتصادی تحلیل شد و مؤلفههای کلیدی مدل مفهومی استخراج گردید. برای ارزیابی تجربی روابط بین مؤلفهها، از روش کمّی و ابزار پرسشنامه استفاده شد. نمونهگیری در بخش کمّی به روش تصادفی طبقهای از بین 15 نفر از کارشناسان و مدیران مرتبط با حوزه تأمین مالی شهری صورت گرفت و دادهها با استفاده از آزمونهای آماری مانند آلفای کرونباخ، آزمون نرمال بودن، تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) و رگرسیون چندگانه بررسی شد. یافتههای کیفی بیانگر آن بود که پنج مؤلفۀ اصلی شامل مشارکت مردمی، تأمین مالی شهری، ابزار مالی اسلامی (نظیر صکوک، وقف، زکات و قرضالحسنه)، سیاستگذاری قانونی منطبق با اصول اسلامی و توسعه پایدار شهری به عنوان متغیر وابسته و تأمین مالی در نقش متغیر مستقل، ساختار مدل نهایی را شکل میدهند. تحلیلهای کمّی نیز ضمن تأیید معناداری این مؤلفهها نشان داد که مشارکت مردمی، بیشترین اثرگذاری را بر توسعۀ شهری دارد. این یافتهها در تعامل با ادبیات نظری، بر لزوم ایجاد چارچوبهای اجرایی منطبق با نظام مالی اسلامی، مشارکتپذیر و پاسخگو در ساختار تأمین مالی شهری تأکید دارند. در پایان با توجه به یافتهها، پیشنهادهایی در راستای اصلاح نظام تأمین مالی شهر تهران ارائه شد. نتایج این مطالعه در دو بخش تحلیل کیفی و کمّی، به کشف و تأیید مؤلفههایی انجامید که میتوانند الگویی اثربخش برای تأمین مالی پایدار توسعۀ شهر اسلامی بهویژه در کلانشهری چون تهران فراهم سازد.
اسدی، محمدمهدی (1402) «انواع مدلهای تأمین مالی داوری بینالمللی»، تمدن حقوقی، سال ششم، شماره 15، صص 5-20.
Doi:10.22034/lc.2023.397069.1341.
اسلامی بیدگلی، سعید و حسین عبده تبریزی، حامد منجم (1401) بررسی تطبیقی منابع و شیوههای تأمین مالی شهرداری تهران با برخی از شهرهای جهان، چشمانداز مدیریت مالی.
DOI: https://doi.org/ 10.52547/JFMP.12.37.37.
اکبری، نعمتالله و رزیتا مویدفر و نسرین کریمی (1394) ارزیابی پایداری منابع مالی و درآمدی شهرداری ایلام، هفتمین کنفرانس ملی برنامهریزی و مدیریت شهری با تأکید بر راهبردهای توسعه شهری، مشهد.
امیربیک، مرضیه و محمدمهدی برادران و سیدجلالالدین حسینی واعظ و سیدسجاد انوشه (1400) «بررسی و تدوین مدل توسعۀ تأمین مالی جمعی در سازمانهای دینی (نمونه موردی: حرم مطهر رضوی)»، تحقیقات مالی اسلامی، سال دهم، شماره 2 (پیاپی 20)، صص 639-678.
10.30497/ifr.2021.240861.1618.
برسم، لیدا و بهنام مغانی و مصطفی خبازی (1398) «ارزیابی منابع مالی شهرداریها و امكانسنجی تأمین درآمدهای پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر جیرفت)»، مجله جغرافیا و روابط انسانی، دوره دوم، شماره 3، زمستان، صص 181-203.
20.1001.1.26453851.1398.2.3.12.4.
تفضّلی، علیرضا و محمد دالمنپور و علی امامی میبدی و اشکان رحیمزاده (1402) «تأثیر رویکردهای تأمین مالی شهرداری بر درآمد شهرداریها (مطالعۀ موردی: شهرداریهای تهران، بریتیش کلمبیا و کانادا)»، اقتصاد و برنامهریزی شهری، شماره 2، صص 114-133.
Doi:10.22034/uep.2023.393288.1355.
جمراسی، داوود و حمیدرضا قربانپور و محبوبه صلواتچی (1401) «بررسی تأمین درآمد پایدار شهرداریها برای مدیریت شهری»، جغرافیا و روابط انسانی، سال چهارم، شماره 4، صص 223-241.
20.1001.1.26453851.1401.4.4.15.7.
جمشیدزاده، ابراهیم (1392) «مالیات بر دارایی، مهمترین منبع درآمد شهرداریهای جنوب آسیا»، مجله شهرداریها، دوره جدید، سال سوم، شماره 31، صص 12-17.
حاتمی، علی و رحیم یعقوبزاده و علیاصغر هدایتی (1394) «نقش و اهمیت گردشگری شهری در درآمدزایی پایدار شهرداریها»، دومین همایش ملی گردشگری، سرمایههای ملی و چشمانداز آینده، اصفهان، ایران، شرکت توسعهسازان گردشگری اصفهان.
حسینی، سید مرتضی (13۹۹) «بررسی چالشهای درآمدی شهرداریهای کلانشهرهای ایران«، مجله مدیریت شهری، سال سوم، شماره 12، صص 1۰-25.
رفیعی، محمد (14۰1) «مالیاتهای محلی و توسعه پایدار شهری»، فصلنامه اقتصاد شهری، سال پانزدهم، شماره 3، صص 75-۹.
سجودی، سکینه و آیلار جلیلی (1401) «تأمین مالی اسلامی برای بنگاه¬های کوچک و متوسط: چالشها و راهکارها»، اقتصاد و بانکداری اسلامی، سال یازدهم، شماره 39، صص 33-53.
سلطانی، فاطمه و مهدی شعبان نیا منصور و علی دشتی (1403) «ارزیابی نقش حکمرانی مطلوب در بهبود نظام درآمدی شهرداریها: مطالعهای در بستر مدیریت شهری ایران»، فصلنامه جغرافیا (برنامهریزی منطقهای)، سال چهاردهم، شماره 57، صص 615-637.
Doi:10.22034/jgeoq.2025.483129.4144.
کاظمیان، غلامرضا و غلامرضا کامیار و امیرحسین معصومیفر (1399) «تأثیر روشهای تأمین مالی مدیریت شهری بر حقبرشهر در کلانشهر تهران»، نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، سال بیست¬وپنجم، شماره 1، صص 17-29.
10.22059/jfaup.2021.306420.672494.
کمالی مشهود، ناصر و علی صدیقی (1400) «کسب درآمد پایدار شهرداریها ضرورت ارتقای کیفیت زندگى با تأکید بر توانسنجی گردشگری»، جغرافیا و روابط انسانی، سال چهارم، شماره ۲، صص 508-526.
20.1001.1.26453851.1400.4.2.28.2.
لک، آزاده (۱۳۹۳) «کاربرد نظریه زمینهای در پژوهشهای طراحی شهری»، صفه، سال بیست¬وچهارم، شماره ۱، صص ۴3- ۶۰.
رفعت میلانی، مژگان و جمشید پژویان و سیدشمسالدین حسینی و فرهاد غفاری (13۹۹) «بررسی تأثیر مالیات محلی بر توزیع درآمد در کشورهای منتخب OECD و ارائه راهکارها جهت پیادهسازی مالیاتهای محلی در اقتصاد ایران. اقتصاد مالی (اقتصاد مالی و توسعه)، 14(53)، صص 21-43.
SID. https://sid.ir/paper/527414/fa .
یزدانی فیروز، ارغان عباس و سعید کامیابی (1402) «ارائه مدل آیندهنگر تأمین مالی شهرداری و تأثیر آن بر پایداری شهری (مطالعه موردی: شهرداری منطقه ۱۰ تهران)»، فصلنامه چشمانداز شهرهای آینده، سال چهارم، شماره ۳، صص ۴۳-۶۰.
Baharifar, H; Shahrabi, M; & Jalal, M. (2015) Small and Medium Enterprise Financing Model, Collective Financing: Concepts, Models and Legislative Considerations. Tehran: Research Center of the Islamic Consultative Assembly of the Islamic Republic of Iran (In Persian).
Belleflamme, P., Lambert, T., & Schwienbacher, A. (2014) Crowdfunding: Tapping the Right Crowd. Journal of Business Venturing, 29(5), 585-609.
Chapra, M. U. (2011) The global financial crisis: Some suggestions for reform of the global financial architecture in the light of Islamic finance. Thunderbird International Business Review, 53(5), 565-579.
Elasrag, H. (2016) Islamic Finance for SMES. Journal of Economic and Social Thought,3. 437-453.
Hendriks, F. (2014) Understanding Good Urban Governance: Essentials, Shifts, and Values. Urban Affairs Review, 50(4), 553–576.
https://doi.org/10.1177/1078087413511782.
Khmel, V., Zhao, S. (2016) Arrangem,ent of financing for highway infrastructure projects under the conditions of Public–Private Partnership, IATSS Research, Article In Press.
https://doi.org/10.1016/j.iatssr.2015.05.002.
Kim, J. (2016). Handbook on urban infrastructure finance. New Cities Foundation.
Leon, F., & Weill, L. (2018) Islamic banking development and access to credit. Pacific-Basin Finance Journal, 52, 54-69.
Ordanini, A., Miceli, L., Pizzetti, M., & Parasuraman, A. (2011) Crowd-Funding: Transforming Customers into Investors through Innovative Service Platforms. Journal of Service Management, 22(4), 443-470.
Sadeghi, H. (2020) Applying grounded theory in sustainable urban development studies: Insights from Tehran. Journal of Urban Studies, 15(3), 45–62. https://doi.org/10.1234/jus.2020.15345.
Shaban, M., Duygun, M., & Fry, J. (2016) SME's lending and Islamic.
Sullivan, a (2003) Urban Economic, 5thed, Mc Graw-Hill Higher Education.
