الگوی سهگانه اخلاقمحور در تعامل با غیرمسلمانان؛ از نظریه قرآنی تا قانون اساسی
الموضوعات : Ethics and Islamic Educationمحمد علی اخویان 1 , سعیده نکونام 2
1 - دانشیارف گروه معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 - دکتری، رشته مدرسی مبانی نظری، دانشگاه قم، قم، ایران
الکلمات المفتاحية: قرآن کریم, اصل چهاردهم قانون اساسی, اخلاق اسلامی, مدارا, عدالت, دفاع مشروع, غیرمسلمانان.,
ملخص المقالة :
تعیین چارچوبی معتبر برای تعامل جوامع اسلامی با غیرمسلمانان، هم از منظر دینی و هم از منظر حقوقی، در کانون توجه پژوهشهای معاصر قرار دارد.این پژوهش با هدف تبیین مبانی اخلاقی- حقوقی این تعامل با غیرمسلمانان در منظومه فکری اسلام، به تحلیل تطبیقی آموزههای قرآن کریم و اصل چهاردهم قانون اساسی میپردازد. دستاورد نوآورانه تحقیق، ارائه الگوی سهگانه اخلاقمدار تعامل است که سیر تدریجی این رابطه را از مدارا به عنوان بنیان اخلاقی و تکلیف اولیه، به عدالت و وفای به عهد به عنوان تجسم حقوقیِ اخلاق و در نهایت، تنها در صورت نقض این اصول، به دفاع مشروع به مثابه واکنشی مشروط و عادلانه ترسیم میکند. یافتهها نشان میدهد محور مشترک قرآن و قانون اساسی، اولویت دادن به کنش اخلاقی مدارا و عدل در مواجهه با دیگری و مشروط کردن هرگونه مقابله به نقض عینی پیمان است. این الگو قابلیت تبدیل به چارچوبی برای سیاستگذاری داخلی و جهتدهی به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران را دارد.
قرآن کریم
ابنعباس، عبدالله بن عباس(1425). تنوير المقباس من تفسير إبن عباس. بیروت: دار الکتب العلمية.
ابن هشام، عبدالملک.(1355). السیره النبویه ، 4 جلد، تحقیق مصطفی السقا، بیروت: مطبعه مصطفی الباس الحلبی.
ابوالفتح رازی، حسین بن علی . (1408 ). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، 20 جلد، مصحح یاحقی، ایران:آستان قدس رضوی.
بغوی، حسین بن مسعود.( 1420). تفسیر البغوی المسمی معالم التنزیل، 5 جلد، محقق عبدالرزاق، لبنان: داراحیاء التراث العربی.
جوادی آملی، عبدالله.(1389) تسنیم. ج 5، قم: انتشارات اسرا.
جوادی آملی، عبدالله.(1388) تسنیم. ج 9، قم: انتشارات اسرا.
جوادی آملی، عبدالله.(1388) تسنیم. ج 16، قم: انتشارات اسرا .
جوادی آملی، عبدالله.(1389) تسنیم. ج 21، قم: انتشارات اسرا.
جوادی آملی، عبدالله.(1390) تسنیم. ج 23، قم: انتشارات اسرا.
جوادی آملی، عبدالله.(1393) تسنیم. ج 33، قم: انتشارات اسرا.
دلشاد تهرانی، مصطفی(1385). سیره نبوی، 4 دفتر، چاپ سوم، تهران: انتشارات دریا.
طباطبایی، محمدحسین،(1390 ق).الميزان في تفسير القرآن، 20 جلد، چاپ 2، بيروت: مؤسسه الاعلمي للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن،(1372) .مجمع البيان في تفسير القرآن، 10 جلد، چاپ 3، تهران: ناصرخسرو.
طیب، عبدالحسین.(1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن، 14 جلد، تهران: اسلام.
قطب راوندی، سعید بن هبهالله.(1405). فقه القرآن (قطب راوندی). حسینی اشکوری، احمد، 2 جلد، قم: کتابخانه عمومی حضرت آيت الله العظمی مرعشی نجفی (ره).
مكارم شيرازي، ناصر و گروه نويسندگان،(1371).تفسير نمونه، تهران: دار الكتب الاسلامي.
مغنیه، محمدجواد.(1424). التفسیر الکاشف، 7 جلد، قم: دارالکتاب الاسلامی.
خاکپور، حسین.(1392) مقاله بررسی حقوق اقلیتهای دینی و جزیه در قرآن. پژوهشنامه معارف قرآنی(آفاق دین): سال چهارم ، شماره 15، ص 135 ـ 117
سالارزایی، امیر حمزه.(1390). مطالعه ی تطبیقی حقوق غیر مسلمانان اهل ذمه در قانون اساسی. مطالعه شبه قاره: شماره 8
شعبانی، رضا. کاووسی، سیده زهرا.(1400). حقوق جامعه اقلیت دینی ومذهبی در تاریخ معاصر ایران. فصلنامه علمی فقه و قانون نوین.
علیائی،جواد. عارف نیا، طیبه.(1400). اصول حاکم بر حقوق غیر مسلمانان در جامعه اسلامی با تاکید قانون اساسی. فصلنامه پژوهشهای سیاسی و بین المللی: شماره 49، دوره 12
میرمحمدی میبدی، سید مصطفی.اصلانی، فیروز. (1397) وضعیت حقوقی غیراهل کتاب از منظر اصل چهاردهم قانون اساسی. فصلنامه دانش حقوق عمومی . سال هفتم ، شماره 22، صفحات 75-100.
