پیامدها و مبانی ارزش شناختی هوش مصنوعی بر دینداری انسان معاصر
محورهای موضوعی : Ethics and Islamic Education
علی یوسفی هنومرور
1
,
علی کربلائی پازوکی
2
,
صالح حسن زاده
3
,
حسام الدین خلعتبری
4
1 - دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی ،دانشکده الهیات،دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران
2 - دانشیار و هیات علمی گروه معارفاسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران
3 - استاد تمام گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات ،دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران
4 - دانشیار و هیات علمی گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران
کلید واژه: هوش مصنوعی, دینداری, مسئولیتپذیری, اخلاق هوش مصنوعی, فناوری و معنویت.,
چکیده مقاله :
هوش مصنوعی به عنوان فناوری تحولآفرین، تأثیرات گستردهای بر فرآیندهای اخلاقی، معرفتی و معنوی انسانها به ویژه در حوزه دینداری داشته است. مسئله اصلی این پژوهش بررسی پیامدها و مبانی ارزش شناختی هوش مصنوعی بر دینداری انسان معاصر است؛ موضوعی میانرشتهای که پیچیدگیهای معرفتی، اخلاقی و اجتماعی متعددی به همراه دارد. این مطالعه با بهرهگیری از روش تحلیلی-توصیفی و مرور مستندات میانرشتهای، فرصتها و تهدیدهای حضور هوش مصنوعی در فرآیندهای دینی را مورد بررسی قرار داده است. یافتهها نشان میدهد هوش مصنوعی با تسهیل دسترسی به منابع دینی، تحلیل متون مقدس و تولید محتوای تعاملی، میتواند ارزشهای شناختی دینداری را تعمیق بخشد، اما در عین حال چالشهایی مانند کاهش عمق معرفتی، گسترش نسبیگرایی اخلاقی و ابهامات مسئولیت اخلاقی را پدید میآورد. نوآوری این پژوهش در تلفیق رویکردهای فلسفی، اخلاقی و دینی، چارچوبی جامع برای بهرهبرداری مسئولانه از هوش مصنوعی در دینداری ارائه کرده است.
Artificial intelligence, as a transformative technology, has had a wide-ranging impact on human moral, epistemological, and spiritual processes, especially in the field of religiosity. The main issue of this research is to examine the consequences and value bases of artificial intelligence on contemporary human religiosity; an interdisciplinary topic that brings with it numerous epistemological, ethical, and social complexities. Using an analytical-descriptive method and reviewing interdisciplinary documentation, this study has examined the opportunities and threats of the presence of artificial intelligence in religious processes. The findings show that artificial intelligence can deepen the cognitive values of religiosity by facilitating access to religious resources, analyzing sacred texts, and producing interactive content, but at the same time it creates challenges such as reducing epistemological depth, expanding moral relativism, and ambiguities in moral responsibility. The innovation of this research in combining philosophical, ethical, and religious approaches has provided a comprehensive framework for the responsible use of artificial intelligence in religiosity.
توحیدی، ن.، و عبد خدائی، م. (۱۳۹۸). اخلاق هوش مصنوعی و تأثیر آن بر دینداری انسان.
فقیهی، م. (۱۳۸۵). بررسی الگوی دینداری از منظر قرآن و سنت.
رستمی کیا، م. (۱۴۰۳). اصول و قواعد اخلاقی در فضای مجازی و هوش مصنوعی.
قاضیوی، س. م. (۱۴۰۳). بررسی انتقادی مبانی و لوازم انسانشناختی هوش مصنوعی از منظر حکمت متعالیه. دانشگاه باقرالعلوم، قم.
رمضانی، م. (۱۳۹۲). رهیافتهای بنیادین فلسفی در هوش مصنوعی. مجله حکمت و فلسفه، دوره دوم، شماره ۲.
داوودآبادی، م و خزاعی، خ. (۱۳۸۷). بررسی مسائل اخلاقی در سیستمهای هوشمند. پژوهشهای فلسفی و کلامی، شماره ۳۷.
توحیدی، ن.، و عبد خدائی، م. (۱۳۹۸). زمستان دوم در اخلاق هوش مصنوعی. همایش هوش مصنوعی دانشگاه علامه طباطبایی.
Anderson, S. A. (2011). Machine Metaethics. Cambridge University Press.
Asimov, I. (1950). Runaround. In I, Robot (The Isaac Asimov Collection Ed.). Doubleday.
Floridi, L., Cowls, J., و همکاران. (2018). AI4People: An Ethical Framework for a Good AI Society. Minds and Machines, 28(4), 689-707.
Siau, K., & Wang, W. (2019-2020). Ethical AI and AI Ethics publications in Journal of Database Management.
Wang, W., Siau, K. (2019). Artificial Intelligence, Machine Learning, Automation, Robotics, Future of Work and Future of Humanity: A Review and Research Agenda. Journal of Database Management.
Timmermans, J., Stahl, B. C., Ikonen, V., Bozdag, E. (2010). The Ethics of Cloud Computing: A Conceptual Review, Proceedings IEEE CloudCom.
Campbell, J. (2011). Use of AI in Religious Counseling and Guidance.
Abdulla, A. (2018). Virtual Religious Spaces and Pilgrimage facilitated by AI.
Wanger, et al. (2022). AI and Religious Text Analysis.
Birjali, et al. (2021). Semantic and Sentiment Analysis in Religious Texts using AI.
Geraci, R. M. (2008). AI in Comparative Religious Studies.
Dawson, L. (2023). AI and Religious Communities.
Pozzo, J. (2020). AI and Social Religious Interactions.
Floridi, L. (2014). The Fourth Revolution: How the Infosphere Is Reshaping Human Reality.
Carr, N. (2010). The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains.
Jasanoff, S. (2016). The Ethics of Invention: Technology and the Human Future.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age.
Others: Myerson, G. (2001); Wallach, W., Allen, C. (2008); Ridge, M., McKeever, S. (2016); Harman, G. (2005); Gips, J. (2011); Allen, C., Smit, I., Wallach, W. (2005); Block, N.J. (2011); Graham, G. (2013); Clark, A. (2016); Armstrong, D.M. (2011); Chalmers, D. (2013); Garrido Merchán, E.C., Lumbreras, S. (2023).
