مرور نظاممند پژوهشهایی با موضوع خودکشی در ایران
الموضوعات : پژوهش مسائل اجتماعی ایران
غلامرضا تاج بخش
1
,
محمدرضا پویافر
2
1 - استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیتالله العظمی بروجردی، بروجرد، ایران
2 - دانشیار گروه جامعهشناسی، دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: افسردگی, حمایت اجتماعی, خودکشی و رفتارهای آسیبزا, دینداری.,
ملخص المقالة :
خودکشی از جمله آسیبهای مهم و شایع اجتماعی است که روند روزافزون در کشور دارد. خودکشی، یکی از عوامل اصلی آسیبزا در ساختار و ثبات جامعه است که تأثیرات ناگواری بر فرد، خانواده و جامعه برجای میگذارد. بر این مبنا این پژوهش در چارچوب فراتحلیل آسیبهای اولویتدار کشور به کندوکاو و جمعبندی عوامل مؤثر بر این معضل اجتماعی بر اساس برآیند یافتههای بهدستآمده در پژوهشهای دو دهه اخیر ایران پرداخته است. برای انجام روش فراتحلیل، 151 پژوهش که در بازه زمانی 1381 تا 1398 صورت گرفته، گردآوری شده که با توجه به معیارهای فراتحلیل، 24 مورد از این مطالعات، انتخاب شده است. هر کدام از این پژوهشها به روش کمّی و با رویکرد پیمایش صورت گرفته و دارای سنجههای پایا هستند. در بررسی یافتههای پژوهش ابتدا مفروضات همگنی و خطای انتشار مطالعات منتخب بررسی شد. یافتهها بیانگر ناهمگون بودن اندازه اثر و عدم سوگیری انتشار مطالعات منتخب دارد. سپس در گام دوم، ضریب اندازه اثر با استفاده از نرمافزار CMA بررسی شد. نتایج فراتحلیل نشان داد که دو متغیر از چهار متغیر پرتکرار در میان مطالعات مورد بررسی، تأثیر مستقیم و دو متغیر دیگر، اثر معکوس بر خودکشی یا گرایش به خودکشی داشتند. مشکلات روانی با اندازه اثر متوسط 437/0 و همچنین افسردگی با اندازه اثر 557/0، تأثیر مستقیم و محرک بر خودکشی یا گرایش به آن، و دینداری و حمایت اجتماعی نشاندهنده تأثیر معکوس و بازدارنده بر خودکشی بود.
احمدی، حبیب و فاطمه ابوترابی زارچی (1391) «بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و میزان خودکشی در استانهای کشور»، فصلنامه راهبرد اجتماعی و فرهنگی، شماره 2، صص 63-80.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22517081.1391.1.1.3.0.
امیرینژاد، علی و فخرالسادات قریشیراد و غلامحسین جوانمرد (1390) «مقایسه سبکهای فرزندپروری و سلامت روانی والدین افراد اقدامکننده به خودکشی با والدین افراد عادی»، مجله مشاوره و رواندرمانی خانواده، شماره 3، صص 315-330.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516654.1390.1.3.4.6.
بگان، هاجر و عاطفه نژادمحمد نامقی و ناهید هواسی سومار (1403) «پیشبینی افکار خودکشی بر اساس نگرش معنوی و سبکهای هویت و نگرش به زندگی در دانشآموزان متوسط دوم»، فصلنامه روانشناسی تجربی و شناختی، سال اول، شماره 3، صص 101-118.
https://www.quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/view/93/70.
بینیاز، علیرضا و عبدالعزیز افلاک سیر و محمدعلی گودرزی (1402) «پیشبینی افکار خودکشی بر اساس سبکهای هویت و پذیرش خود در دانشجویان»، مطالعات روانشناسی بالینی، سال سیزدهم، شماره 51، صص 149-174.
https://doi.org/10.22054/jcps.2023.61545.2586.
پورشریفی، حمید و مجتبی حبیبی و فریبا زرانی و احمد عاشوری و میترا حفاظی و احمد حاجبی و جعفر بوالهری (1391) «نقش افسردگی استرس شادکامی و حمایت اجتماعی در شناسایی افکار خودکشی دانشجویان»، مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، سال هجدهم، شماره 2، صص 107-99.
https://www.magiran.com/paper/1053227/%D9%86%D9%82%D8%B4.
ثناگویمحرر، غلامرضا و شهرزاد رضا حسینی و مریم تورانپورا و مرضیه شکری (1396) «رابطه ویژگیهای پنج عاملی شخصیت با میزان افسردگی و گرایش به خودکشی در نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست مقیم خانههای بهزیستی شهرستان زابل»، فصلنامه مطالعات روان¬شناسی و علوم تربیتی، سال سوم، شماره 2، صص 42-34.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1232612.
خدابخشی کولایی، آناهیتا و الهام خلیلی (1394) «رابطه بین تصویر بدنی و هیجان خواهی با گرایش به خودکشی در دانشآموزان دختر دبیرستانی شهر اراک»، فصلنامه پژوهشهای انتظامی اجتماعی زنان و خانواده، سال سوم، شماره 1، صص 22-27.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224274.1394.1394.4.4.3.
جعفری، سیمین و آزیتا حسینی و رقیه کیانی استار و سپیده جعفری و روحالله طالبی (1394) «بررسی ویژگیهای روانشناختی دانشجویان اقدام¬کننده خودکشی و دانشجویان دارای سبک زندگی سالم»، مجله علوم رفتاری، شماره 23، صص 27-42.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1336638.
نجومی، مرضیه و کاظم ملکوتی و جعفر بوالهری و مرجان پشتمهدی و صفیه اصغرزاده امین (1386) «عوامل پیشبینیکننده اقدام به خودکشی در جمعیت عمومی شهر کرج»، مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، شماره 50، صص 219-226.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/317533.
ﺣﯿﺪﺭﯼ، ﺁﺭﻣﺎﻥ و ﮐﯿﻬﺎﻥ ﺭﺳاییﭘﻮﺭ )1392) «بررسی عوامل اجتماعی و روانشناختی مؤثر بر گرایش به خودکشی: نمونه موردی زنان ۱۶ تا ۴۰ ساله شهر یاسوج»، فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال چهارم، شماره 2، صص 209-234.
https://doi.org/10.22059/ijsp.2013.52143.
حسینی، زهرا سادات و الهام فریبرزی (1394) «رابطه بین ابعاد هویت با افکار خودکشی در سربازان ارتش»، فصلنامه ابنسینا، سال هفدهم، شماره 4، صص 19-25.
http://ebnesina.ajaums.ac.ir/article-1-368-fa.html.
داوری، رحیم و حشمتالهش احمدی (1398) «مدل ساختاری ویژگیهای شخصیتی با میانجی¬گری معنویت در گرایش به خودکشی و سوء مصرف مواد»، مجله اندیشه و رفتار در روان¬شناسی بالینی، شماره 51، صص 67-76.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1490148.
دستغیب، عبدالحسین (1361) گناهان کبیره (جلد 1)، تهران، اسلامیّه.
دلاور، علی (1384) روش تحقیق در روان¬شناسی و علوم تربیتی، تهران، ویرایش.
روشنی، زهرا و همایون مرادخانی (1403) «در تکاپوی هویت فردی: تجربه خودکشی زنان در شهرستان هلیلان»، فرهنگ ایلام، سال بیست¬وششم، شماره 82 و 83، صص 95-109.
https://www.doi.org/10.22034/farhang.2024.428448.1720.
رشید، سجاد و احمدرضا کیانی و کاظم خرمدل و بهجت محمدنژادی و بهناز عبدالهی و فرنوش مکارمی مقدم (1395) «همبستگی حمایت اجتماعی ادراک شده، تعلقپذیری خنثی و احساس بار بودن با خودکشی در دانشجویان دانشگاه محقق اردبیلی»، مجله پژوهش، شماره 112، صص 192-198.
http://pajoohande.sbmu.ac.ir/article-1-2248-fa.html.
سلطانینژاد، عبدالله و علی فتحی آشتیانی و خدابخش احمدی و عماد یاحقی و علیرضا نیکمراد و روحالله کریم و عاطفه عبدالمنافی و وحید بهنود (1391الف) «الگوی ساختاری رابطه اختلال شخصیت مرزی، سبک مقابلهای هیجانمدار، تکانشگری و افکار خودکشی در سربازان»، فصلنامه طب انتظامی، سال اول، شماره 3، صص 183-176.
http://dx.doi.org/10.30505/1.3.5.
سلطانینژاد، عبدالله و علی فتحی آشتیانی و خدابخش احمدی و پرویز آزادفلاح و جعفر انیسی (1391ب) «رابطه جهتگیری مذهبی با سابقه اقدام به خودکشی در سربازان»، مجله روان¬شناسی نظامی، شماره 10، صص 35-46.
https://2.189.160.148/fa/article/554091.
فرجی، فریده و ندا کاکایی و محمدکاظم عاطف وحید و احمد سهرابی و سمیرا پورقربانی (1394) «عوامل خطر اقدام به خودکشی در سوءمصرفکنندگان موادمخدر»، فصلنامه اعتیادپژوهی، شماره 33، صص 71-90.
http://etiadpajohi.ir/article-1-529-fa.html.
قلیزاده، شیرین و نسترن منصوریه (1403) «بررسی رابطه سبکهای دلبستگی، سبکهای هویتی با گرایش به افکار خودکشی در افراد دارای نشانههای اختلال شخصیت مرزی: یک مطالعه توصیفی»، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، سال بیست¬وسوم، شماره 11، صص 972-960.
http://dx.doi.org/10.61186/jrums.23.11.960.
قادری، صلاح¬الدین و حامد نظری (1398) «خودکشی در ایران (بر اساس آمارهای سالهای ۱۳۸۲ تا ۱۳۹۳)»، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، سال دهم، شماره 1، صص 195-216.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24766933.1398.10.1.1.3.
ﻋﻠﯿﻮﺭﺩﯼ¬ﻧﯿﺎ، ﺍﮐﺒﺮ و رضایی، احمد و فریبرز پیرو (1390) «تحلیل جامعهشناختی گرایش دانشجویان به خودکشی»، فصلنامه جامعهشناسی کاربردی، شماره 44، صص 1-18.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20085745.1390.22.4.1.3.
عارفی، مرضیه (1381) «بررسی میزان خودکشی در سطح استان آذربایجان غربی بین سالهای ۱۳۷۷- ۱۳۷۸ و دستیابی به برخی از متغیرهای اثرگذار بر آن اساسنامه»، روانشناسی و علوم تربیتی، شماره 164، صص 141- 162.
https://journal.ut.ac.ir/article_10624.html.
کیانی چلمردی، احمدرضا و پژمان هنرمند قوجه بیگلو و سعید خاکدل و بهمن زردی (1397الف) «بررسی ویژگیهای روانسنجی نسخه کوتاه مقیاس رابطه خانوادگی و برآورد همبستگی آن با خود گزارشدهی رفتارهای خودکشی نوجوانان دبیرستانی»، مجله مشاوره و رواندرمانی خانواده، شماره 25، صص 148-164.
https://doi.org/10.22034/fcp.2018.60862.
کیانی چلمردی، احمدرضا و یاسمن جمشیدیان و سجاد رشید (1397ب) «تحلیل نقش میانجی مدل بین فردی خودکشی ( ادراک سربار بودن، تعلقپذیری خنثی) در رابطه بین اهمیت داشتن و خودکشی»، مجله اندیشه و رفتار در روانشناسی بالینی، شماره 47، صص 57-66.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1441718.
کرمی، جهانگیر و علی زکییی و ع مصطفی لیخانی و فرهاد محمدی (1392) «رابطه ویژگیهای شخصیتی مدل آیزنک و تابآوری با نگرش به خودکشی در بین دانشآموزان دختر»، فصلنامه پژوهشهای نوین روانشناختی، شماره 30، صص 147-164.
https://journals.tabrizu.ac.ir/article_4255.html.
محمدی، سمیه و شهرزاد ایزدپناه و علیرضا فاضلی مهرآبادی و لیلی پناغی و فاطمه قدیری (1390) «تأثیر سبکهای هویتی بر افکار خودکشی در دانشجویان»، مجله علوم رفتاری، سال پنجم، شماره 1، صص 61-67.
https://sid.ir/paper/129682/fa.
موحدی، یزدان و معصومه موحدی و تورج هاشمی و نعیمه ماشینچی عباسی و زهره بازگیر (1392) «پیشبینی گرایش به خودکشی دانشجویان بر پایه دین¬داری حمایت اجتماعی و خانوادگی و افسردگی»، مجله فرهنگ در دانشگاه اسلامی، سال سوم، شماره 1، صص 83- 106.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1066180.
مکیان، سید نظامالدین و عزتالله لطفی (1394) «علل اقتصادی خودکشی مطالعه موردی اقتصاد ایران»، مجله سیاست¬گذاری اقتصادی، شماره 13، صص 163-186.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453967.1394.7.13.7.8.
ﻣﻬﺮﺍﺑﯽ، ﺣﺴﯿﻨﻌﻠﯽ و ﻫﻤﺎ ﺷﯿﺦ ﺩﺍﺭﺍﻧﯽ (1392) «نقش عوامل مؤثر در گرایش به خودکشی دانشآموزان دختر دوره متوسطه»، مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، شماره ۵۳، صص 91-100.
https://sanad.iau.ir/fa/Article/889705?FullText=FullText.
معیدفر، سعید و حسین حسنپناه (1389) «عوامل اجتماعی مؤثر و خودکشی جوانان استان کردستان»، فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال اول، شماره 3، صص 123-144.
https://journal.ut.ac.ir/article_21902.html.
موسوی بجنوردی، سیدمحمد و مریم رضوینیا (1393) «اتانازی در فقه و حقوق اسلامی با محوریت آرای امام خمینی (ره)»، پژوهشنامه متین، 16(63)، صص 21-50.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1393.16.63.2.1.
نعمتی سوگلیتپه، فاطمه (1396) «پیشبینی افکار خودکشی دانشجویان بر بر اساس افسردگی اختلال شخصیت مرزی دین¬داری حمایت اجتماعی و راهبردهای مقابلهای»، فصلنامه پژوهشهای نوین روانشناختی، سال دوازدهم، شماره 45، صص 255-280.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27173852.1396.12.45.12.5.
وجودی، بابک و تورج هاشمی نصرت آباد و قاسم عبدلپور و نعیمه ماشینچی عباسی (1394) «پیشبینی ایدهپردازی خودکشی بر اساس راهبردهای مقابلهای و سبکهای هویت»، روانشناسی معاصر، سال دهم، شماره 1، صص 47-56.
https://2.189.160.148/fa/article/343556.
وبسایت تابناک (1404). آمار باورنکردنی از میزان خودکشی در ایران.
https://www.tabnak.ir/fa/news/1328217/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.
American Psychiatric Association. (2013) Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
Beck, A. T. (1977) Cognitive Therapy: A New Approach to the Treatment of Depression. Guilford Press.
Durkheim, É. (1897) Le Suicide: Étude Sociologique. Presses Universitaires de France.
Freud, S. (1917) Mourning and Melancholia. International. Journal of Psycho-Analysis, 4(2), 249-268.
https://pep-web.org/browse/document/ijp.004.0243a.
Joiner, T. (2005) Why People Die by Suicide. Harvard University Press.
Merton, R. K. (1938) Social Structure and Anomie. American Sociological Review, 3(5), 672-682.
Mann, J. J. (2003) Neurobiology of Suicidal Behavior. Nature Reviews Neuroscience, 4(7), 552-56.
https://doi.org/10.1038/nrn1131.
Nock, M. K., Borges, G., Bromet, E. J., Alonso, J., Lee, S., & Kessler, R. C. (2008) Suicide and suicidal behavior. Epidemiologic Reviews, 30(1), 133-154. https://doi.org/10.1093/epirev/mxn002.
Pargament, K. I., Koenig, H. G., & Perez, L. M. (2000) The many methods of religious coping: Development and initial validation of the RCOPE. Journal of Clinical Psychology, 56(4), 519-543.
https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(200004)56:4.
Scherer, S. W. (2008) Genetics of Suicide. Journal of Psychopharmacology, 22(11), 1146-1154.
Wang, J., et al. (2016) The role of social support in the relationship between depression and suicide ideation among Chinese adolescents. Journal of Affective Disorders, 202, 155-162.
https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.05.010.
