امید اجتماعی در دل محرومیت؛ مطالعهای جامعهشناختی بر کیفیت زندگی در مناطق حاشیهای شهر قزوین
الموضوعات : مسائل مرتبط با شهر و حاشیهنشینی
1 - دانشیار گروه جامعهشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران
الکلمات المفتاحية: کیفیت زندگی, امید اجتماعی, محرومیتزدایی, پایداری اجتماعی و حاشیهنشینی.,
ملخص المقالة :
امید اجتماعی به عنوان یکی از مؤلفههای بنیادین پایداری اجتماعی، نقش مهمی در تابآوری و بهبود زیست اجتماعی اقشار محروم ایفا میکند. از سوی دیگر، کیفیت زندگی در ابعاد مختلف آن از جمله سلامت جسمی و روانی، روابط اجتماعی، محیط زندگی و رضایت از زندگی، نقشی اساسی در احساس معنا و امیدواری افراد دارد. از اینرو پژوهش حاضر با هدف بررسی جامعهشناختی رابطه بین کیفیت زندگی و امید اجتماعی در مناطق حاشیهای و کمتر برخوردار شهر قزوین انجام شده است. در این مطالعه، با رویکردی کمّی و پیمایشی، دادهها از طریق پرسشنامه محققساخته کیفیت زندگی و امید اجتماعی جمعآوری شدهاند. جامعه آماری در برگیرنده ساکنان مناطق حاشیهای شهر قزوین، شامل محلههای محمودآباد نمونه، اقبالی، نظامآباد، ناصرآباد، چوبیندر، بیدستان مشعلدار و شریفآباد در اقمار و محلههای لالوآباد، هادیآباد، کوی بهار، باغ نشاط، مغلواک، سلامگاه، عمرمحله (آخوند)، تبریز، دیمج، کوی اداره غله، قملاق، گوسفندان میدان، شیخآباد، آسیاب، محله جنوبی راهآهن، در مناطق داخلی، بالغ بر 79000 نفر بوده و حجم نمونه 384 نفر با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای برای گردآوری اطلاعات انتخاب شده است. نتایج حاصل از آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که تمامی مؤلفههای کیفیت زندگی (شامل سلامت جسمی، سلامت روانی، روابط اجتماعی، محیط زندگی و رضایت از زندگی) با امید اجتماعی، رابطهای مثبت و معنادار دارند. همچنین تحلیل رگرسیونی چندمتغیره بیانگر آن است که تمامی مؤلفههای کیفیت زندگی، تأثیر مثبت و معناداری بر میزان امید اجتماعی افراد ساکن در این مناطق دارند. متغیرهای حاضر در مدل رگرسیونی توانستهاند 6/55 درصد از تغییرات متغیر وابسته امید اجتماعی را تبیین نمایند. بر این اساس میتوان نتیجه گرفت که ارتقای کیفیت زندگی در ابعاد مختلف آن میتواند به طور مستقیم و مؤثر به افزایش امید اجتماعی در جوامع کمتر برخوردار کمک کند.
امیری، ناصر و مهدی قادری (1398) «تأثیر کیفیت محیط شهری بر امید به زندگی در مناطق حاشیهای شهر اهواز»، فصلنامه برنامهریزی شهری، سال دهم، شماره 4، صص 21-38.
DOR: 20.1001.1.2538714.1398.10.4.2.0.
سلیمانی، کریم و شهرزاد رضایی (1399) «کیفیت زندگی و امید اجتماعی در حاشیهنشینان مشهد»، پژوهشهای کاربردی در علوم اجتماعی، سال هشتم، شماره 2، صص 115-130.
DOR: 20.1001.1.17354321.1399.8.2.5.0.
صادقی، محمد (1400) «بررسی رابطه کیفیت زندگی با امید اجتماعی در مناطق حاشیهای کرمانشاه»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال بیست¬ویکم، شماره 3، صص 55-72.
DOR: 20.1001.1.23456789.1400.21.3.4.1.
عبداللهی، اکرم و فرزانه عسگری (1401) «بررسی عوامل مؤثر بر امید اجتماعی جوانان حاشیهنشین»، فصلنامه مطالعات جامعهشناسی ایران، سال سیزدهم، شماره 1، صص 89-104.
DOR: 20.1001.1.25881234.1401.13.1.6.2.
Abdel-Khalek, A. M. (2016) Quality of life, subjective well-being, and hope. Journal of Happiness Studies, 17(1), 1–14.
https://doi.org/10.1007/s10902-014-9585-6.
Alvaredo, F., Chancel, L., Piketty, T., Saez, E., & Zucman, G. (2018) World inequality report 2018. Harvard University Press.
Bailey, A., et al. (2018) Perceived neighborhood environment and hope. Health & Place, 52, 50–59.
https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2018.02.009.
Bourdieu, P. (1986) The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241–258).
Cheavens, J. S., Feldman, D. B., Gum, A., Michael, S. T., & Snyder, C. R. (2006) Hope therapy in a community sample: A pilot investigation. Social Indicators Research, 77(1), 61–78.
https://doi.org/10.1007/s11205-005-5553-0.
Durkheim, E. (1984) The division of labor in society. (W. D. Halls, Trans.). New York, NY: Free Press.
--------------- (1995) The Elementary Forms of Religious Life. (K. E. Fields, Trans.). New York: Free Press.
Fiorillo, D., & Sabatini, F. (2014). Structural social capital and health in Italy. Economics and Human Biology, 13, 68–74.
https://doi.org/10.1016/j.ehb.2013.11.004.
Gallagher, M. W., Long, L. J., & Phillips, C. A. (2021) Hope, self-efficacy, and optimism: Clarifying constructs with meta-analyses. Journal of Personality, 89(5), 905–924.
https://doi.org/10.1111/jopy.12602.
Graham, C., & Pettinato, S. (2002) Frustrated achievers: Winners, losers and subjective well-being in new market economies. Journal of Development Studies, 38(4), 100–140.
https://doi.org/10.1080/00220380412331322431.
Jahoda, M. (1982) Employment and unemployment: A social-psychological analysis. Cambridge University Press.
Luthans, F., Youssef, C. M., & Avolio, B. J. (2007) Psychological capital: Developing the human competitive edge. Oxford University Press.
Maslow, A. H. (1943) A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396.
https://doi.org/10.1037/h0054346.
Portes, A. (1998) Social capital: Its origins and applications in modern sociology. Annual Review of Sociology, 24, 1–24.
https://doi.org/10.1146/annurev.soc.24.1.1.
Putnam, R. D. (2000) Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster. Runciman, W. G. (1966) Relative deprivation and social justice: A study of attitudes to social inequality in twentieth-century England. University of California Press.
Schmid, K., Muldoon, O. T., & Donnelly, C. A. (2018) The role of social identity in fostering hope and collective action in conflict contexts. Political Psychology, 39(2), 365–382.
https://doi.org/10.1111/pops.12405.
Shah, A., et al. (2015) The Legatum Prosperity Index: Global Report. Legatum Institute.
Sirgy, M. J. (1986) A quality-of-life theory derived from Maslow’s developmental perspective. American Journal of Economics and Sociology, 45(3), 329–342. https://doi.org/10.1111/j.1536-7150.1986.tb01962.x.
Snyder, C. R. (2002) Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275.
https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01.
Tajbakhsh, K. (2020) Social policy and urban inequality in Iran: Structural drivers and policy failures. Iranian Studies, 53(6), 897–919.
https://doi.org/10.1080/00210862.2020.1744967.
Ventegodt, S., Merrick, J., & Andersen, N. J. (2003). Quality of life theory III. Maslow revisited. TheScientificWorldJournal, 3, 1050–1057.
https://doi.org/10.1100/tsw.2003.84.
WHOQOL Group. (1998) Development of the World Health Organization WHOQOL-BREF quality of life assessment. Psychological Medicine, 28(3), 551–558.
https://doi.org/10.1017/S0033291798006667.
