از مقاومت تا فروپاشی: تجربۀ زیستۀ زنان ایلامی پیش از اقدام به خودکشی
الموضوعات : خشونت
علی فیض اللهی
1
,
خلیل کمربیگی
2
1 - استادیار گروه جامعهشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
2 - دانشجوی دکتری جامعهشناسی، پژوهشگاه مطالعات علوم انسانی تهران و کارشناس برنامهریزی کشوری سازمان برنامه و بودجه استان ایلام، ایلام، ایران
الکلمات المفتاحية: رفتار خودکشانه, مقاومت پیشاخودکشی, فروپاشی, خودکشی زنان و ایلام.,
ملخص المقالة :
مطالعۀ حاضر تلاش دارد تا به شناختی از فرآیند مقاومت و شکست پیشاخودکشی و دلایل رفتار خودکشانه در بین زنان مورد مطالعۀ اقدامکننده به خودکشی در استان ایلام دست یابد. این پژوهش با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شده است. جامعۀ هدف پژوهش، زنانی هستند که در سال 1403 در استان ایلام اقدام به خودکشی نمودهاند و از طریق نمونهگیری هدفمند، نمونهای 17 نفره از آنان انتخاب شده است. دادهها با استفاده از تکنیک مصاحبۀ عمیق و نیمهساختاریافته گردآوری شده و تا زمان رسیدن به اشباع، نمونهگیری و انجام مصاحبه ادامه یافته است. برای تحلیل و کدگذاری دادهها از روش تحلیل مضمون به شیوه آترید- استرلینک استفاده شده است. مهمترین دلایل اقدام به خودکشی در نمونۀ مورد مطالعه را میتوان ذیل ناسازوارگی بسترهای نهادی نامگذاری نمود که مشتمل بر مضامین سازماندهندۀ آشفتگی خانوادگی، نامعیارمندی ازدواج، همآیندی مشکلات زناشویی، بستر تعاملی نامناسب و چالشهای معیشتی است. همچنین یافتههای پژوهش بیانگر آن است که زنان خودکش به منظور خودکشی پرهیزی، فعالانه در جستوجوی گرهگشایی از مسائل خویش بودهاند که این کنشها ذیل دو دستۀ کلی مضامین سازماندهندۀ راهحلهای هنجارمند و ناهنجارمند قابل دستهبندی است. به دلیل اینکه اینگونه کردارها همیشه با موفقیت قرین نبودهاند، از اینرو زنان به سوی خودتخریبگری و رفتار خودکشانه روی آوردهاند که میتوان آن را محصول نوعی فروپاشی دانست. به طور کلی نتایج تحقیق نشان میدهد که رفتار خودکشانه اولین گزینۀ انتخابی زنان در معرض خطر خودکشی نبوده است، بلکه تاحدود زیادی پیامد عدم توفیق یا شکست در تحقق کنشهای حل مسئلهای آنان بوده است.
ایاسه، علی و حبیب احمدی و رقیه خسروی و اسفندیار غفارینسب (1400) «واکاوی فرایند خودکشی در نظام معنایی زنان اقدامکننده به خودکشی در شهر کرمانشاه با رویکردی کیفی»، پژوهشهای انتظامی- اجتماعی زنان و خانواده، سال نهم، شماره 2، صص 695-733.
Dor: 20.1001.1.23224274.1400.9.2.12.6.
باقری، رحمان و داریوش رضاپور و اسفندیار غفارینسب (1398) «تجربه زیسته زنان نجاتیافته از خودسوزی در بخش کوهنانی کوهدشت»، زن در توسعه و سیاست، سال هفدهم، شماره 2، صص 325-348.
doi: 10.22059/jwdp.2019.271017.100754.
بخارایی، احمد و ابراهیم میرزایی (1394) «فراتحلیل مطالعات خودکشی در استان ایلام»، فصلنامه علمی فرهنگ ایلام، سال شانزدهم، شماره 46 و 47، صص 115-134.
بگرضایی، پرویز (1398) «مطالعۀ جامعهشناختی علل و زمینههای بروز خشونت خانگی علیه زنان با تأکید بر سرمایه اجتماعی (مورد مطالعه: زنان متأهل شهر ایلام)»، نشریه علمی فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، سال چهاردهم، شماره 49، صص 147-176.
Dor: 20.1001.1.26454955.1398.14.49.7.7.
بگرضایی، پرویز و حبیبالله زنجانی و سیفالله سیفاللهی (1396) «مطالعه کیفی پدیده خشونت خانگی علیه زنان (مورد مطالعه: زنان مراجعهکننده به مرکز خدمات اورژانس اجتماعی شهر ایلام)»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، سال سوم، شماره 11، صص 5-32.
پناهینسب، صادق و صیاد خردمند (۱۴۰۴) «زیست پروبلماتیک و اقدام به خودکشی (مطالعۀ کیفی در میان شهروندان ۱۸ تا ۴۰ سالۀ استان کهگیلویه و بویراحمد)»، مسائل اجتماعی ایران، سال شانزدهم، شماره 1، صص 41-82.
Doi: 10.61186/jspi.16.1.41.
جمشیدیها، غلامرضا و سیاوش قلیپور (1389) «مدرنیته و خودکشی زنان و دختران لک»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال اول، شماره 1، صص 79-106.
رحمانی، عاطفه و محسن بدره و زهرا میرحسینی (1402) «پدیدارشناسی خودکشی زنان در منطقۀ دیشموک»، زن در توسعه و سیاست، سال بیست ¬و یکم، شماره 4، صص 867-894.
doi: 10.22059/jwdp.2023.350732.1008274.
رضایینسب، زهرا و محمدتقی شیخی و فاطمه جمیلی کهنه شهری (1397) «بررسی تجارب زیسته اقدام به خودکشی زنان شهر ایلام با رویکرد روش نظریه مبنایی»، مجله جامعهشناسی ایران، سال هجدهم، شماره 4، صص 82-107.
Dor: 20.1001.1.17351901.1396.18.4.4.8.
روشنی، زهرا و همایون مرادخانی (1403) «در تکاپوی هویت فردی: تجربۀ خودکشی زنان در شهرستان هلیلان»، فصلنامه علمی فرهنگ ایلام، سال بیست¬وپنجم، شماره 82-83، صص 95-109.
doi: 10.22034/farhang.2024.428448.1720.
سازمان مدیریت و برنامهریزی استان ایلام (1402) سالنامه آماری استان ایلام. سازمان مدیریت و برنامهریزی استان ایلام (1404) سند آسیبهای اجتماعی استان ایلام، آمار دهساله خودکشی استان ایلام.
سفیری، خدیجه و زهرا رضایینسب (1395) «مطالعه کیفی پدیده خودسوزی زنان شهر ایلام»، فصلنامه زن و جامعه، سال هفتم، شماره ۱، صص 123-142.
20.1001.1.20088566.1395.7.25.7.1.
شفیعینژاد، مجتبی و اکبر زارع شاهآبادی و زهرا محمدی و الناز آزادواری (1401) «واکاوی نقش عوامل خانوادگی در اقدام به خودکشی (مطالعۀ موردی: زنان شهر آبدانان)»، پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، سال اول، شماره 2، صص 1-29.
20.1001.1.3060821.1400.1.2.6.1.
صدیقسروستانی، رحمتالله (1401) آسیبشناسی اجتماعی؛ جامعهشناسی انحرافات اجتماعی، چاپ یازدهم، تهران، سمت.
عنایت، حلیمه و سیده ریحانه هاشمی کتکی و محمد محمدی (1401) «بازسازی معنایی خودکشی زنان به روش نظریۀ زمینهای (مطالعۀ موردی: زنان خودسوختۀ بستری در بیمارستان سوختگی شهر اصفهان)»، پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، سال یازدهم، شماره 2، صص 21-46.
doi: 10.22108/srspi.2022.131272.1742.
عنبری، موسی و اردشیر بهرامی (1389) «بررسی ارتباط باورهای فرهنگی با خودکشی (مورد مطالعه: شهرستانهای کوهدشت و پلدختر»، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، سال اول، شماره 21، صص 121-154.
فیضاللهی، علی (1389) «فراتحلیل مطالعات خودکشی در ایلام»، مجموعۀ مقالات همایش ملی خودکشی: علل، پیامدها و راهکارها، فرماندهی انتظامی استان ایلام، دفتر تحقیقات کاربردی، صص 193-213.
Dor: 20.1001.1.17358191.1401.22.85.7.5.
---------- (۱۴۰۱) «فراترکیب مطالعات خودکشی در ایران»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال بیست و دوم، شماره ۸۵، صص 221-۲۷۰.
Dor: 20.1001.1.17358191.1401.22.85.6.4.
فیضاللهی، علی و سمیهسادات شفیعی و خلیل کمربیگی و زهرا رییسی (1402). خشونت خانگی علیه زنان؛ محصول ناسازوارگی برهمکنش نهادی، فصلنامه علوم اجتماعی، 30(103)، صص 1-39.
doi: 10.22054/qjss.2024.77792.2746.
قادرزاده، امید و کوهیار پیری (1393) «مطالعه پدیدارشناسی اقدام به خودکشی در شهر آبدانان ایلام»، مجله جامعهشناسی ایران، سال چهاردهم، شماره ۱، صص 3-29.
قلیپور، سیاوش و نادر امیری (1399) «تحلیل مردمشناختی خودکشی در زاگرس میانی (استانهای ایلام، کرمانشاه و لرستان)»، نامه انسانشناسی، سال هفدهم، شماره 31، صص 225-247.
Dor: 20.1001.1.17352096.1399.17.31.9.1.
مرکز آمار ایران (1399) سالنامه آماری کشور، فصل امور قضایی، تهران، مرکز آمار ایران.
نبوی، سید حسین و طاهره مرادی نصاری (1397) «تلاش برای به رسمیت شناخته شدن: تبیین فرهنگی کنش خودکشی در ایلام»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، سال یازدهم، شماره 3، صص 187-212.
doi: 10.22631/jicr.2018.1607.2279.
یوسفیلبنی، جواد و حسین میرزایی (1392) «بررسی عوامل مؤثر بر خودسوزی در بین زنان (شهرستانهای روانسر و جوانرود)»، مجله تحقیقات نظام سلامت، سال نهم، شماره 7، صص 681-672.
Abdu, Z., Hajure, M. & Desalegn, D. (2020) Suicidal behavior and associated factors among students in Mettu University, South West Ethiopia, 2019: An institutional based cross-sectional study. Psychology research and behavior management, 233-243.
Abrutyn, S. and Mueller, A. S. (2014) The Socioemotional Foundations of Suicide: A Microsociological View of Durkheim’s Suicide, Sociological Theory, 32(4), 327–351.
Attride-Stirling, J. (2001) Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative Research, 1(3), 385-405. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/146879410100100307.
Beautrais, AL. (2006) Suicide in Asia. Crisis. 27(2): 55‑7.
DOI: 10.1027/0227-5910.27.2.55.
Boostani, D., Abdinia, S. & Rahimipour Anaraki, N. (2013) Women victims of self-immolation: a ‘Grounded Theory’ study in Iran. Qual Quant, 47(6), 3153–3165.
https://doi.org/10.1007/s11135-012-9709-0.
Braun, V., Clarke, V. (2021) Thematic Analysis: A Practical Guide. United Kingdom: SAGE Publications.
Bradbury, T. N., Karney, B. R. (2019) Intimate Relationships. United Kingdom: W.W. Norton. 3th ediion.
Cai, Z., Canetto, S. S., Chang, Q., & Yip, P. S. (2021) Women's suicide in low-, middle-, and high-income countries: Do laws discriminating against women matter? Social science & medicine, 282, 114035.
Calhoun, C., Gerteis, J., Moody, J., Pfaff, S. & Virk, I. (2007) classical sociological theory. second edition, Blackwell publishing.
Dandona, R., George, S. & Kumar, G. A. (2024) Sociodemographic characteristics of women who died by suicide in India from 2014 to 2020: findings from surveillance data. Lancet Public Health, 8(5), 347-355.
Fastenau, A., Willis, M., Penna, S., Yaddanapudi, L., Balaji, M., Shidhaye, R., & Pilot, E. (2024) Risk Factors for Attempted Suicide and Suicide Death Among South-East Asian Women: A Scoping Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(12), 1658.
https://doi.org/10.3390/ijerph21121658.
Fincham, F. D., & Beach, S. R. (2010). Marriage in the new millennium: A decade in review. Journal of marriage and family, 72(3), 630-649.
DOI:10.1111/j.1741-3737.2010.00722.x.
Foster, S., Albright, A. & Bock, J. (2024) The role of emotional suppression and emotional beliefs in explaining the honor-suicide link. Suicide and Life-Threatening Behavior, 54(4), First published: 03 April 2024.
Global health estimates (2021) Geneva: World Health Organization; [in press] https://www.who.int/data/global-health-estimates.
Hedegaard, H., Curtin, S. C. & Warner, M. (2021) Suicide mortality in the United States, 1999-2019. NCHS Data Brief. Feb: (398):18.
Johnson, J., Wood, A. M., Gooding, P., Taylor, P. J., & Tarrier, N. (2011) Resilience to suicidality: The buffering hypothesis. Clinical Psychology Review, 31(4), 563–591.
https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.12.007.
Keyvanara, M., & Haghshenas, A. (2011) Sociocultural contexts of attempting suicide among Iranian youth: a qualitative study. Eastern Mediterranean health journal, 17(6), 529-435.
Kılıçarslan, Ş., Çelik, S., Güngör, AY. and Alkan Ö (2024) The role of effective factors on suicidal tendency of women in Turkey. Front. Public Health 11:1332937.
doi: 10.3389/fpubh.2023.1332937.
Kumar S, Patel AB, Sahoo BP (2025) "Cultural idioms of distress and the hidden burden of suicide: a study of Indian women". Mental Health and Social Inclusion, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print.
https://doi.org/10.1108/MHSI-10-2025-0282.
Oakey-Frost, D. N., Moscardini, E. H., Russell, K., Rasmussen, S., Cramer, R. J., & Tucker, R. P. (2022) Defeat, entrapment, and hopelessness: Clarifying interrelationships between suicidogenic constructs. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(17), 10518. https://doi.org/10.3390/ijerph191710518.
Olson, I. A. (2015) in: Dobbert, Duane L. & Mackey, Thomas X. Editors (2015): Deviance: Theories on Behaviors That Defy Social Norms, Praeger publications. Pp 15-25.
Randall, J. R., Nickel, N. C., & Colman, I. (2015) Contagion from peer suicidal behavior in a representative sample of American adolescents. Journal of Affective Disorders, 186, 219-225.
Stolley, Kathy S. (2005) The Basics of Sociology, Greenwood Press.
Vijayakumar, L. (2015) Suicide in women (Review Article). Indian Psychiatry, 57: 233-238.
World Health Organisation. (2021) Suicide rates. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide.
