شناسایی ابعاد و مولفه های آموزش مبتنی بر فناوری بلاکچین
الموضوعات : رویکرد ها ومدل های ظرفیت سازی منابع انسانیاعظم عبدالملکی 1 , مژگان عبدالهی 2 , پریسا ایران نژاد 3
1 - گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
2 - گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
3 - گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
الکلمات المفتاحية: بلاکچین, آموزش مبتنی بر فناوری, فناوری بلاکچین در آموزش.,
ملخص المقالة :
پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفههای فناوری بلاکچین در آموزش و ارائه چارچوبی منسجم از قابلیتهای این فناوری در نظامهای آموزشی انجام شد.
این پژوهش از نظر هدف، کاربردی ـ توسعهای و از نظر ماهیت، کیفی با رویکرد فراترکیب است. در این راستا، مقالات علمی ـ پژوهشی در حوزه بلاکچین در آموزش منتشرشده در پایگاههای علمی معتبر گوگل اسکالر، الزویر، وب آف ساینس، امرالد و ایتریپل ای در بازه زمانی 2020 تا 2025 بهعنوان واحد تحلیل و منبع دادههای ثانویه در نظر گرفته شدند. پس از غربالگری نظاممند بر اساس معیارهای ورود و خروج، 98 مقاله انتخاب و با استفاده از تحلیل اسنادی و تکنیک کدگذاری سهمرحلهای (باز، محوری و گزینشی) در نرمافزار مکس کیودا تحلیل شدند.
تحلیل دادهها منجر به شناسایی ابعاد و مؤلفههای کلیدی فناوری بلاکچین در آموزش در سه بعد اصلی شد: بعد آموزشی- مدیریت آموزش، شخصیسازی یاددهی ـ یادگیری، ارزیابی، اعتبارسنجی، شفافیت، تمرکززدایی، مدیریت گواهینامهها و دسترسیپذیری قراردادهای هوشمند؛ بعد مدیریتی ـ سازمانی شامل مدیریت سازمانی، مدیریت مالی، مدیریت مشاغل، مالکیت معنوی و تسهیل تعاملات نهادی؛ و بعد امنیتی شامل امنیت، حریم خصوصی، ردیابی، نظارت و کنترل، اعتماد و تغییرناپذیری.
نتایج پژوهش نشان میدهد که فناوری بلاکچین فراتر از یک ابزار فنی، به مثابه زیرساختی شفاف، امن و غیرمتمرکز، پتانسیل بازآرایی فرایندهای آموزشی، مدیریتی و اعتباربخشی را داراست. استقرار سامانههای آموزشی مبتنی بر این فناوری میتواند بستری برای توسعه آموزشهای کیفی، فراگیر و پایدار فراهم آورد و همچنین زمینه لازم برای کاهش جعل، ارتقای حریم خصوصی و تسهیل تعامل میان ذینفعان فراهم آورد.
1. 1. سیف م ع. روانشناسی تربیتی: روانشناسی آموزش و یادگیری. ویرایش جدید. تهران: نشر دوران؛ ۱۴۰۲.
2. شفیعی بهنمیری س ف. بررسی و شناسایی مؤلفههای پذیرش الگوهای جدید فناوری اطلاعات (مطالعه موردی: بلاکچین). ماهنامه آفاق علوم انسانی. ۱۴۰۱؛ 6(66): 51-70.
3. صفایی موحد س. تکنولوژی آموزشی: رویکردها و کاربردها در عصر دیجیتال. تهران: انتشارات سمت؛ ۱۴۰۰.
4. فتحی واجارگاه ک. برنامهریزی درسی به سوی دورههای تحصیلی آینده. تهران: انتشارات آییژ؛ ۱۴۰۱.
5. عبدالملکی ا، عبدالهی م، ایراننژاد پ. واکاوی مؤلفههای مدیریت آموزش مبتنی بر فناوری بلاکچین: یک مرور سیستماتیک. فصلنامه تعالی تعلیم و تربیت و آموزش. ۱۴۰۵؛ 4(3): 57-78. doi: 10.71588/eetj.2026.1236296.
6. Al-Hakimi W, Al-Koliby IS. Blockchain adoption and its impact on sustainability of accounting education. Environ Dev Sustain. 2026; 28(6): 1145-1168. doi: 10.1007/s10668-024-05466-9.
7. Ariffin NHM, Zulkefli NAM, Nasruddin ZA. Challenges of blockchain technology and its relationships to sustainable education: An analysis using AI-based literature review. J Adv Res Des. 2025; 127(1): 173-188.
8. Arniaty A, Safitri R, Pradani W, Nurbojatmiko, Abdullah. Design and implementation of a blockchain-based shipment tracking proof-of-concept for academic application. In: Prosiding Seminar Nasional Penelitian dan Pemberdayaan Masyarakat 2025; 2025. p. 134. doi: 10.36722/psn.v5i1.5053.
9. Chemmalar Selvi G, Ostwal RA, Arulkumar V, Arif M, Nithya TM, Peter TJ. Blockchain in education: Transforming the future of document verification management. AIP Conf Proc. 2026; 3345(1): 020281. doi: 10.1063/5.0298208.
10. Choudhary A, Chawla M, Tiwari N. Analyzing functional, technical and bibliometric trends of blockchain applications in education: A systematic review. Multimed Tools Appl. 2025; 84: 4003-4048. doi: 10.1007/s11042-024-20303-x.
11. European Commission. Digital Education Action Plan (2021–2027): Resetting education and training for the digital age. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2021. doi: 10.2766/695977.
12. Gaba P, Sugandh U, Panwar A, Kaswan KS, Jain A. Exploring blockchain’s disruptive potential in education: Opportunities and challenges. AIP Conf Proc. 2026; 3410: 040009. doi: 10.1063/5.0339651.
13. Gharat PS, Choudhary G, Shandilya SK, Sihag V. Future applications of blockchain in education sector: A semantic review. In: You I, Kim H, Youn TY, Palmieri F, Kotenko I, editors. Mobile Internet Security. Singapore: Springer; 2022. p. [insert page numbers]. doi: 10.1007/978-981-16-9576-6_8.
14. Halloluwa T, De Silva C. Blockchain in education technology: A tool for challenges in education technology: A review paper. Preprints. 2025. doi: 10.20944/preprints202503.0130.v1.
15. Hannan SA. Application and scope of blockchain in technical research and higher education. NeuroQuantology. 2022; 20(15): 6185-6191. doi: 10.48047/NQ.2022.20.15.NQ88619.
16. Jangid A, Patila K. Blockchain in education. AIP Conf Proc. 2023; 2523: 020096. doi: 10.1063/5.0110211.
17. Kiriakos D, Psaromiligkos Y. Blockchain technology and vocational open online courses. In: Open Science in Engineering. Springer; 2024. p. 903-915. doi: 10.1007/978-3-031-42467-0_85.
18. Kuleto V, et al. The potential of blockchain technology in higher education as perceived by students in Serbia, Romania, and Portugal. Sustainability. 2022; 14: 749.
19. Kyun S, Yang H, Seo H. The trends and foci of blockchain applications in higher education: A systematic review and keyword network analysis. Educ Technol Soc. 2025; 28(3): 419-449. doi: 10.30191/ETS.202507_28(3).RP06.
20. Ma Y, Fang Y. Current status, issues, and challenges of blockchain applications in education. Int J Emerg Technol Learn. 2020; 15: 20-31.
21. Mujezinović A, Joksimović A, Kostić D, Jolović M, Simić M. Blockchain-based platform for tracking students’ achievements. In: SINTEZA 2025 International Scientific Conference on Information Technology, Computer Science, and Data Science; 2025. p. 267-273. doi: 10.15308/Sinteza-2025-267-273.
22. Saputra MAW, Ochtaffia D, Apriani D, Yusfi SC, Gori M. Blockchain applications in education affecting challenges and problems in digital. Blockchain Front Technol. 2022; 2(2): 15-23. doi: 10.34306/bfront.v2i2.155.
23. Sawant R. Revolutionizing education sector by leveraging blockchain technology: State of art. AIP Conf Proc. 2023; 2690: 020012. doi: 10.1063/5.0119425.
24. Sharkey-Toppen TP, Hoffman TC, McCamey K, Bahner DP. Blockchain in education: Linking competency assessment with credentialing. In: Stawicki S, editor. Blockchain in healthcare. Cham: Springer; 2023. p. [insert page numbers]. doi: 10.1007/978-3-031-14591-9_10.
25. Shekhar S, Chandrasekaran K, Simon S, Mathew J. A comprehensive review of blockchain in education: Applications and future prospects [Internet]. ResearchGate; 2025 [cited 2026 Jul 11]. Available from: https://www.researchgate.net/publication/390521600.
26. Sibanda S. Blockchain technology in education: A systematic review. Int J Res Innov Appl Sci. 2025; 10(2): 492. doi: 10.51584/IJRIAS2025.10020044.
27. Suktam W, Lapchit S, Supsin J. Blockchain in education: Transforming learning, credentialing, and academic data management. J Educ Learn Rev. 2024; 1(6): 37-46. doi: 10.60027/jelr.2024.739.
28. Xu Z, Cheng X, Wang Y, Wu S. Challenges and solutions faced by blockchain in education informatization. In: 2021 IEEE 3rd International Conference on Computer Science and Educational Informatization (CSEI). IEEE; 2021. doi: 10.1109/CSEI51395.2021.9477738.
