رویکرد شیخ صدوق به روایات تفسیر منسوب به امام عسکری علیه السلام مطالعهای در روش نقل و گزینش
الموضوعات :
1 -
الکلمات المفتاحية: روش شیخ صدوق در گزینش روایات, مواجهه قدما با منابع ضعیف, عیون اخبار الرضا علیه السلام, روایات تفسیری, علوم و معارف حدیث,
ملخص المقالة :
نوشتار حاضر به تبیین روش شیخ صدوق در نقل و گزینش روایات تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه السلام اختصاص یافته است. شیخ صدوق، با وجود تردید و ضعفی که نسبت به این منبع روایی وجود دارد، احادیثی را از این تفسیر با طریقی ضعیف نقل کرده است. مجموع این متون 25 روایت است که با حذف موارد تکراری به 14 روایت میرسد که 13 روایت آن در مجموع 101 روایت اوّل کتاب تفسیر وجود دارد. این احادیث، حاوی معارف اخلاقی، تفسیری، اعتقادی، فقهی و تاریخی است که در کتاب های التوحید، عیون اخبار الرضا، معانی الاخبار، الامالی، علل الشرائع، من لا یحضره الفقیه و صفات الشیعه نقل شدهاند. بیشترین روایت، در عیون اخبار الرضا و کمترین روایت، در الفقیه و صفات الشیعة نقل شده است. از آنجایی که شیخ صدوق از محدّثان بهنام شیعی است، تحلیل عملکرد و شیوه مواجهه او با روایات یک منبع ضعیف میتواند نشانگر شیوه تعامل قدمایی با اینگونه تراث باشد. نویسنده در این تحقیق پس از معرّفی تفسیر و بیان اقوال در انتساب آن، به عملکرد شیخ صدوق در خصوص این تفسیر از جهت میزان نقل و رتبه منابع پرداخته است و در آخر به تحلیل شیوه گزینش شیخ صدوق نیز اشاره میکند. در نهایت به نظر میرسد رویکرد وی مبتنی بر گزینش محتوایی روایات بوده است. آنچه شیخ صدوق از این تفسیر نقل کرده، یا بخشی از آن دارای مشابه محتوایی است و یا از دسته منفرداتی است که تعارض و مخالفتی با منابع شیعی نداشته است. این نکته، از جمله مؤلّفههای مهمّ شیخ صدوق در گزینش روایات تفسیر امام حسن عسکری علیه السلام به شمار میآید.
