زبان در هشت پرده، گفتوگویی درباره اهداف فقه اللّغة
الموضوعات :محمد امین مومنی 1 , احمد براریان 2
1 -
2 -
الکلمات المفتاحية: نیازسنجی دانش لغت و صرف, زبان قرآن, ادبیات معنامحور, تحلیل ادبی متون دینی, علوم میانرشتهای ادبیات عرب و قرآن و حدیث,
ملخص المقالة :
دانشهای ادبیات عرب، به جهت نقشی که در فهم دقیق متون دینی دارند، همواره در کانون توجّه عالمان حوزه بودهاند. با این حال، بیاعتنایی به دانش فقه اللّغة در برنامه آموزشی ـ پژوهشی حوزه طیّ دو قرن اخیر و کمتوجّهی پژوهشی به دانش صرف در میان طلّاب علوم دینی، لزوم اهتمام جدّیتر به این دو عرصه ادبی و پر کردن خلأهای پژوهشی مرتبط با آنها را برجسته ساخته است. حجّت الاسلام و المسلمین محمّد امین مؤمنی، مدرّس، نویسنده و پژوهشگر ادبیات عرب در این مصاحبه با رویکردی نقّادانه به واکاوی جایگاه دانش «فقه اللّغة» در منظومۀ علوم ادبی و اهداف کلان این دانش میپردازد. مساله اصلی که در این مصاحبه تبیین میشود، خلأهای مهم و آشفتگی روششناختی در پژوهشهای ادبیات عرب، به ویژه در حوزه صرف و لغت است؛ وضعیتی که در آن، مرزهای دقیق دانشهایی چون فقه اللّغة با علم اللغة و زبانشناسی مشخّص نیست و نبود «اصولِ» مدوّن برای استدلال در صرف، لغت و بلاغت، تحلیل ادبی متون دینی را با چالشهایی مواجه ساخته است. اهمّیت و ضرورت این مساله در تأثیر مستقیم آن بر فهم قرآن و حدیث آشکار میشود؛ چه آنکه فقدان روش مشخّص برای کشف قواعد و تحلیل متون دینی میتواند به برداشتهای نادرست از آیات و روایات یا تولید قواعد ناهمخوان با این متون بینجامد. بر این اساس، مصاحبه پیشِ رو، چیستی، اهداف و ضرورتهای پژوهشی دانش فقه اللّغة را مورد سؤال قرار داده و چگونگی جهتدهی به پژوهشهای این عرصه برای رفع نیازهای واقعی در راستای خدمت به فهم قرآن و حدیث را به بحث میگذارد. ویژگی شاخص این مصاحبه، فراتر رفتن از بحثهای کلّی و ارائه یک نقشه راه نظاممند و کاربردی در قالب هشت هدف پیشنهادی برای فقه اللّغة است. این هشت هدف با ذکر مثالهای متعدّد و عینی از تأثیر مباحث لغوی، صرفی و لهجهای بر تفسیر آیات قرآن، ضرورت پژوهشهای میانرشتهای و بنیادین در ادبیات عرب را به شکلی ملموس آشکار میسازد.
