نقش باورهای کلامی مترجمان در ترجمههای فارسی قرآن کریم (مطالعۀ موردی صفات خبری منفینمای خداوند: مکر، اسف، انتقام و إستهزاء)
الموضوعات : کلام اسلامی
سمیرا قنبری
1
,
سهیلا جلالی کندری
2
,
میر سعید موسوی رضوی
3
1 - دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء، تهران، ایران
2 - دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران
3 - دانشیار گروه مترجمی زبان انگلیسی دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: ترجمههای قرآن, باورهای کلامی مترجم, صفات خبری منفی¬نمای خداوند, الگوی فرحزاد, مترجم شیعی, مترجم سنی.,
ملخص المقالة :
برخی صفات مشترک میان خدا و انسان، نظیر مکر، اسف ، انتقام و استهزاء، صفاتی منفی¬نما است که واکاوی نحوه¬ی مواجهه¬ی مترجمان با این آیات را ضروری می¬نماید. نوشتار حاضر، مترجمانی از شیعه و سنّی را برگزیده و بر عملکرد ایشان در ترجمه¬ی آیات دربردارنده¬ی چهارصفت منفی¬نمای پیش¬گفته، متمرکز است. این پژوهش، با روش توصیف و تحلیل انتقادی بر مبنای مدل فرحزاد و با بهره¬گیری گزینشی از انواع ترجمه¬ها اعم از کهن، معاصر، تحت اللفظی، آزاد و تفسیری انجام شده و منابع لغوی، تفسیری و کلامی متعددی را برگزیده و نشان می¬دهد در ترجمه¬های تفسیری که تطویل و زیاده¬گویی وجود دارد، انعکاس باورهای مترجم مشهود است؛ اما در ترجمه¬های امین و تحت¬اللفظی به دلیل پایبندی به زبان مبدأ و عدم ورود به افزوده¬های تفسیری و ترجیح ترجمه¬ی واژه¬به¬واژه، این اختلاف عقیدتی، نمود ظاهری نمی¬یابد؛ زیرا وظیفه¬ی مترجم در ترجمه¬ی آیات، چیزی فراتر از برگرداندن واژه¬ها از مبدأ به مقصد نیست و دخالت دادن مفاهیم کلامی در ترجمه، فراتر از حوز¬ه¬ی کاری مترجم است؛ حتی گاهی مترجمان، همان واژه¬ی عربی را بدون ترجمه ذکر کرده¬اند؛ بنابراین در این¬گونه از ترجمه¬ها، تفاوت قابل ملاحظه¬¬ای حتی میان ترجمه¬های شیعی و سنی مشاهده نمی¬شود.
اسفراینی، شهفو ربن طاهر (1375ش). تاجالتراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم. تهران: انتشارات شرکت انتشارات علمی و فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر نشر میراث مکتوب.
اشعری، علیبن اسماعیل(1414ق)، الابانة عن اصولالدیانة، بیروت، دار النفائس.
پاکتچی، احمد.(۱۳9۲ش). ترجمهشناسی قرآن کریم: رویکرد نظری و کاربردی(مطالعه از سطح واژگان تا ساخت جمله)، تهران: دانشگاه امام صادق.
خرمدل، مصطفی.(1370ش). ترجمۀ تفسیر نور. تهران: انتشارات احسان.
خرمشاهی، بهاءالدین.(1375ش). قرآن کریم با ترجمۀ فارسی، تهران: انتشارات نیلوفر.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد.(1961 م) . مفردات الفاظ القرآن، بیروت: مکتبة المصطفی البابی الحلبی.
رازی، ابوالفتوح (1371ش). روض الجنان و رَوح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
ربانی گلپایگانی، علی،(1385ش)، فرق و مذاهب کلامی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی.
سبحانی تبریزی، جعفر.(1370ش) بحوث فی الملل و النحل. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
سورآبادی ، ابوبکر عتیق بن محمد.(1380ش). تفسیر سورآبادی، تهران: انتشارات فرهنگ نشر نو.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم(1364ش)، الملل و النحل، تحقیق محمد بدران، قم ، الشریف الرضی.
صدرالدین شیرازی(1981م)، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت، دار احیاء التراث.
صدرالدین شیرازی(1363ش) مفاتیح الغیب، تصحیح محمد خواجوی، تهران، مؤسسة تحقیقات فرهنگی.
الطباطبائي، السيد محمد حسين(1397ش)؛ الميزان في تفسير القرآن، دار الكتب الإسلامية، طهران، الطبعة الثالثة.
طبرسی، علی بن احمد،(1381ش) الاحتجاج، مترجم: جعفری، بهزاد، تهران: دارالکتبالاسلامیه.
طوسی، خواجه نصیر الدین،(1389ش) کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد علامه حلی، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مجتبوی، سید جلالالدین،(1388ش). قم: مؤسسۀ فرهنگی و اطلاعرسانی تبیان.
مجتهد شبستری، محمد.(1377ش). هرمنوتیک، کتاب و سنت.تهران: انتشارات طرح نو.
مصطفوی، حسن(1363ش) التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
مکارم شیرازی، ناصر.(1373ش). ترجمۀ قرآن، قم: دار القرآن الکریم.
نراقی، احمد،(1378ش) معراج السعادة، قم، هجرت.
نسفی، عمر.(1376ش). تفسیر نسفی، تهران: نشر سروش.
نوبختی، حسن بن موسی.(1355 ق) فرق الشیعة، نجف، المطبعة الحیدریة.
یغمایی، حبیب.(1339ش). ترجمۀ تفسیر طبری، فراهم آمده در زمان منصور بن نوح سامانیف تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
بهارزاده، پروین.(1378ش). ترجمه پذیری قرآن کریم، مجلۀ بینات(مؤسسۀ معارف اسلامی امام رضا(ع))، شماره 24، 52-74.
رضا امانی، یسرا شادمان ، مصیب مرزبانی(1395ش)، مطالعه معناشناختی امّهات اسماء و صفات الهی و نقد ترجمه های فارسی قرآن کریم، ترجمان وحی، شماره34
رضایی اصفهانی، محمد علی.(1384ش). فصلنامۀ پیام جاویدان، شماره 6
زینلی، روح الله(1396ش) ، معناشناسی صفات منفی نمای خداوند در قرآن از دیدگاه فخررازی و علامه طباطبایی، مشکات، شماره 136
فرحزاد، فرزانه(1390ش). نقد ترجمه ارائۀ مدل سه وجهی، نشریۀ پژوهشنامه، شماره 88، 29-48.
قریشی، محمد حسین؛ جهانجویان، طاهر. (1391ش). بررسي نمونه هايي از انعكاس ايدئولوژي مترجمان در ترجمۀ قرآن، نشریۀ پژوهشهای اسلامی، شماره 8 ، 127- 156.
مختارزاده نیکجه، مهدی و ایازی، سید محمد علی.(1396ش). تأثیر باورهای کلامی بر افزودههای توضیحی مترجمان معاصر قرآن فیضالاسلام و خرمدل، شماره 84، 108-131.
مروتی، سهراب؛ یعقوبی، مینا.(1394ش) . بررسی تأثیر پیشفرضهای مذهبی بر ترجمه قرآن، نشریه مطالعات قرآنی، شماره21 ، 95-106.
موسوی رضوی ، میر سعید؛ راد، اشکان.(1397ش). بازنمایی تصور انسان¬وار و نا¬انسان¬وار از خدا در ترجمه¬های انگلیسی و فارسی قرآن مجید(مورد¬پژوهی ید و ساق)، مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، دورة 5، شمارة 10
ناصر، گذشته.(1382ش). ساز و کار تفسیر محکم و متشابه از دیدگاه معرفتشناسی کلامی، مقالات و بررسیها، شماره 5، 51-75.
راد، اشکان.(1397ش) پیشفرضهای کلامی و ترجمۀ صفات خداوند در قرآن کریم، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، استاد راهنما: موسوی رضوی، میرسعید ، دانشکده زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی.
عبادی، ناهید.(1393ش) بررسی فاکتورهای سیاسی، اجتماعی و ایدئولوژیک دخیل در ترجمه قرآن کریم، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، استاد راهنما: غلامی، مهوش، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی.
میر علی اکبری، سید علی اصغر (1398ش). تأثیر آراء فقهای شیعه بر ترجمههای معاصر آیات الاحکام، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، استاد راهنما: زارع برمی، مرتضی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان.
