شناسایی و تحلیل ابعاد الگوی پیشگیری از واپس زنی دانش (مطالعه موردی: آموزش و پرورش استان گلستان)
الموضوعات : آموزشیراحله سادات میرفندرسکی 1 , روح اله سمیعی 2 , راضیه نادرخانی 3
1 - گروه مدیریت ، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران.
2 - گروه مدیریت ، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
3 - گروه مدیریت، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
الکلمات المفتاحية: پیشگیری از واپس‌زنی دانش, رهبری دانش‌محور, مدیریت منابع انسانی دانش‌محور, آموزش‌وپرورش.,
ملخص المقالة :
هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل ابعاد الگوی پیشگیری از واپس‌زنی دانش در آموزش‌وپرورش استان گلستان بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی و در دو بخش کیفی و کمی انجام شد. در بخش کیفی، به‌منظور شناسایی عوامل مؤثر، با ۱۵ نفر از خبرگان دانشگاهی و سازمانی که به روش گلوله‌برفی انتخاب شده بودند، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام گرفت و داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون بررسی شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۱۸۶۰ نفر از کارشناسان اداری اداره‌کل آموزش‌وپرورش استان گلستان بود که از میان آنان، ۳۱۸ نفر بر اساس جدول کرجسی و مورگان و با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. داده‌های کمی با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری تحلیل شد. یافته‌های بخش کیفی نشان داد الگوی پیشگیری از واپس‌زنی دانش از ۲۷ مؤلفه در قالب پنج بعد رهبری دانش‌محور، فرهنگ سازمانی یادگیرنده، فرایندهای سازمانی پشتیبان، رهبری تغییر و مدیریت منابع انسانی دانش‌محور تشکیل شده است. یافته‌های بخش کمی نیز حاکی از آن بود که هر پنج بعد شناسایی‌شده، تأثیر مثبت و معناداری بر پیشگیری از واپس‌زنی دانش دارند. در مجموع، مدیریت منابع انسانی دانش‌محور و فرایندهای سازمانی پشتیبان از اهمیت بیشتری برخوردار بودند و توجه هم‌زمان به ابعاد رهبری، فرهنگ سازمانی، فرایندهای سازمانی و مدیریت منابع انسانی می‌تواند زمینه پیشگیری مؤثرتر از واپس‌زنی دانش و تقویت اشتراک‌گذاری دانش را در آموزش‌وپرورش فراهم سازد.
منابع
- آذر، عادل و خسروانی، فرزانه.(1398). تحقیق در عملیات نرم. انتشارات سازمان مدیریت صنعتی، تهران.
- آفریدون، مهدی ، رجبی فرجاد، حاجیه و علیزاده، یداله.(1404). شناسایی عوامل مؤثر بر استقرار مدیریت دانش در سازمان وظیفه عمومی فراجا. توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی،66(75):28-1.
- احمدی، یوسف رضا، ذاکری، امیر، رضوی، فاطمه و صارمی، محمدصادق.(1403). بررسی عوامل تأثیرگذار بر اشتراک‌گذاری دانش در روابط بین سازمانی مشارکتی (موردمطالعه: سامانه نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان).بازیابی دانش و نظام های معنایی،11(40):81-112.
- باشتی،، مهدی سهرابی، طهمورث و طبایی زاده فشارکی، حمید.(1402). تبیین مدیریت دانش با رویکرد تحقیق و توسعه نوآورانه مبتنی بر روش نظریه داده بنیاد. مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی،10(1)،147-164.
- بهلولی، علی، اسماعیل پور ، منصور و اسلامبولچی، علیرضا.(1399). بررسی عوامل استقرار مدیریت دانش در آموزش و پرورش با استفاده از تکنیک های داده کاوی (مورد مطالعه: اداره آموزش و پرورش شهرستان دورود). بازیابی دانش و نظام های معنایی،7(22):1-24.
-داوري، علی و رضازاده، آرش.(1397). مدل‌سازي معادلات ساختاري با نرم‌افزار PLS ، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران.
- دوالی، محمد مهدی و کریمی فرد، علی.(1402). شناسایی و اولویت بندی پیشایندهای عدم اشتراک گذاری دانش در بین کارکنان شرکت مجتمع صنعتی رفسنجان. مدیریت راهبردی دانش سازمانی،6(2):141-182.
- رزم طلب، ناصر و معینی کیا، مهدی.(1402). فراتحلیل رابطه نقش مدیریت دانش در یادگیری سازمانی. کتابداری و اطلاع رسانی،26(3)،88-115.
- زاهدی، امیراحسان.(1404). تلفیق مدیریت دانش و هوش مصنوعی جهت بهبود عملکرد نیروی انسانی (مورد مطالعه: دستگاه‌های اجرایی استان مرکزی). مدیریت راهبردی دانش سازمانی،8(3):36-61.
- شریعت نژاد، علی، حسینی، مینا، موید، انیس و حسنوند، فائزه.(1404). تبیین پدیده واپس‌زنی دانش؛ شناسایی دلایل و پیامدها با روش نقشه شناختی فازی (مورد مطالعه: سازمان‌های دولتی استان لرستان). مدیریت فرهنگ سازمانی،1(1).
- صفری، محمود، پاشایی، محمدرضا و بخشی، گلناز.(1399). شناسایی عوامل مؤثر بر پیاده‌سازی و استقرار مدیریت دانش در آموزش‌وپرورش شهر تهران.بازیابی دانش و نظام های معنایی،72(25):95-120.
- طبیبی، علی اکبر، خانی، ناصر، یزدانی، بیتا و نبی الهی، اکبر.(1404). مروری نظام‌مند بر کاربرد هوش مصنوعی در بهبود مدیریت دانش در سازمان‌های پیچیده. توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی،66(77):114-71.
- عابدین، بهاره و اکبری امامی، شهناز. (1401). واکاوی الگوهای ذهنی مدیران دولتی نسبت به پدیده «واپس زنی دانش». مطالعات مدیریت دولتی ایران، 5(4)،1-30.
- قربانی، امیر، فرتاش، کیارش، خیاطیان یزدی، محمدصادق.(1399). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل کلیدی تاثیرگذار بر اشتراک درون‌سازمانی دانش در شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک‌های علم و فناوری. فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی ،18(40):55-64.
- کریمی، رضا و نوروزی، یعقوب.(1399). تحلیلی بر نظریه‌های مدیریت دانش: رویکردی مبتنی بر نگاشت علمی. پژوهشنامه علم سنجی،6(2)،103-122.
- کمالی پور، ناصر، شجاعی، سامره، سمیعی، روح اله و آزما، فریدون.(1398). بررسی عوامل موثر بر پنهان سازی دانش با تاکید بر طردشدگی. چشم انداز مدیریت دولتی،10(2):216-237.
- Abdullah, M., Abdullah, A., & Hatem A. (2022). Strategic ignorance reflecting the illusion of excellence: A realistic philosophical perspective of educational institutions. ALAnbar University Journal of Economic and Administration Sciences, 13(2), 214-226.
- Babe, R. (2016). The political economy of knowledge: Neglecting political economy in the age of fast capitalism (as before). Fast Capitalism, 2(1), 129-146.
- Farooq, R. (2024). A review of knowledge management research in the past three decades: a bibliometric analysis. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems, 54(2), 339-378.
-Faisal, M. Banwet, D.K. & Shankar, R.(2006). Supply chain risk mitigation: modelling the enablers, Business Process Management, 12(4), 535-552.
- Kanat, A., Yazar, U., Ozdemir, B., Kazdal, H., & Balik, M. (2017). Neglected knowledge: Asymmetric features of lumbar disc disease. Asian journal of neurosurgery, 12(02), 199-202.
- Knudsen, M., & Kishik, S. (2022). Multiplying ignorance, deferring action: Dynamics in the communication of knowledge and nonknowledge. Social Epistemology, 36(3), 775-801.
-Lincoln, Y., & Guba, E. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Technology Research and Development ,30:233-252.
- Pickler, R. H. (2022). Knowledge neglect. Nursing Research, 71(6), 419-420.
-Santhose, S. S., & Lawrence, L. N. (2024).Understanding the implementations and limitations in knowledge management and knowledge sharing using a systematic literature review. Current Psychology, 1-16.
- Shaw, G., & Williams, A. M. (2025). Knowledge transfer and knowledge management in tourism organisations: A widening and deepening research agenda. Tourism Management, 109, 105-121.
- Shujahat, M., Ali, B., Nawaz, F., Durst, S., & Kianto, A. (2018). Translating the impact of knowledge management into knowledge‐based innovation: The neglected and mediating role of knowledge‐worker satisfaction. Human Factors and Ergonomics in Manufacturing & Service Industries, 28(4), 200-212.
- Taneva, I., & Wiseman, T. (2022). Strategic ignorance and information design. London, Centre for Economic Policy Research.
