اثبات وجود خدا بر پایه وجود رابط از نگاه جلال الدین دوانی و ملاصدرا
الموضوعات : کلام اسلامیسید امین موسوی خو 1 , عینالله خادمی 2 , عبدالله صلواتی 3
1 - دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران
2 - استاد تمام فلسفه دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران
3 - استاد تمام فلسفه دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: اثبات توحید, وجود رابط, توحید صفاتی, توحید افعالی, جلال الدین دوانی.,
ملخص المقالة :
یکی از کاربردهای مهم وجود رابط در حوزه خداشناسی، قرار گرفتن در مقدمات اثبات وجود واجب و توحید اوست. هدف اصلی این پژوهش بررسی و تحلیل توحید واجب بر پایه وجود رابط از نگاه جلال الدین دوانی است. گرچه شواهدی مبنی بر وجود رابط و رابطی هر دو در رساله الزورء محقق دوانی وجود دارد اما با بررسی منابع بیشتر و شروح آنها (جعل ماهیت، عدم زوال معلول) و تطبیق آن با مبانی فکری او در برهان اثبات وجود واجب(مقسم بودن مفهوم وجود، حد وسط بودن امکان ماهوی) مشخص شد دیدگاه وی در این مورد وجود رابطی معلول است که این نظریه به استقلال معلول از علت میانجامد. انفکاک معلول از علت، منجر به دوگانگی در عالم هستی می شود که مهمترین پیامد آن، اخلال در اثبات توحید واجب است. اثبات توحید و صفات واجب تعالی، یکی از نتایج برهان صدیقین ملاصدرا است. اما با بررسی و تحلیل مبانی فکری محقق دوانی مشخص شد که نه برهان صدیقین او که مقسم در آن مفهوم وجود است، و نه برهان ذوق تاله او که مبتنی بر انحصار وجود در واجب و اعتباری بودن وجود در ممکنات است، توحید واجب و مراتب آن را اثبات نمی کند یا به تعبیری؛ اعتقاد به توحید در نگاه محقق دوانی-از این جهت که معتقد به اصالت ماهیت بوده وحد وسط در برهان اثبات واجب را امکان ماهوی در نظر گرفته- با مبانی فکری او در تضاد است.
آهسته محمود،(۱۳۹۷)، بررسی برهان علامه دوانی در اثبات واجب و مواجهه آن با برهان صدیقین سینوی، فصلنامه حکمت سینوی، صفحات ۱۳-1.
الله بداشتی علی،(۱۳۹۰)، توحید وصفات الهی، چاپ اول، قم، انتشارات دانشگاه قم.
ابراهیمی دینانی، غلامحسین،(۱۳۹۹)، جلال الدین دوانی فیلسوف ذوق التاله، چاپ سوم، تهران، انتشارات هرمس.
ابراهیمی حسن، کرامت ورزدار(۱۳۹۴)، بررسی نظریه توحید وجود از منظر جلالالدین دوانی متقدم و متأخر، فصلنامه پژوهش های هستی شناختی، سال چهارم، صفحات ۳۹-۲۳.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۸۹)، رحیق مختوم، شرح حکمت متعالیه، تنظیم و تدوین حمید پارسانیا، چاپ چهارم، قم، نشر اسراء.
دوانی، جلال الدین(۱۳۸۱)، رساله الزوراء،( ضمن مجموعه سبع رسائل)، به تحقیق احمد تویسرکانی، تهران، نشر میراث مکتوب.
دوانی،جلال الدین(۱۳۸۱)، اثبات الواجب القدیمه،( ضمن مجموعه سبع رسائل)، به تحقیق احمد تویسرکانی، تهران، نشر مکتوب.
دوانی،جلال الدین(۱۳۸۱)،اثبات الواجب الجدیده، (ضمن مجموعه سبع رسائل)، به تحقیق احمد تویسرکانی، تهران، نشرمیراث مکتوب.
دوانی، جلال الدین(۱۳۸۱)، شرح خطبه الزوراء، به تحقیق احمد تویسرکانی، نشرمیراث مکتوب.
دوانی، جلال الدین(۱۳۹۸)، رساله تهلیلیه، شرح ابراهیمی دینانی(کلمات جلال الدین)، تهران، نشر نور سخن.
دوانی، جلال الدین(۱۳۶۴)، رساله خلق الاعمال، ضمن رسائل المختاره، به اهتمام سید احمد تویسرکانی، اصفهان،کتابخانه عمومی امام امیرالمومنین.
دوانی، جلال الدین(بی تا)، الرسائل المختاره، اصفهان، مکتبه الامام امیرالمومنین.
شهرستانی عبدالکريم، (۱۴۲۱ق)، الملل و النحل، تحقیق امیرعلی مهنا، علی حسن فاعور، بیروت، دارالمعرفه.
طوسی، نصیرالدین، (۱۴۰۷ق)، تجریدالاعتقاد، تحقیق محمد جواد حسینی جلالی، مکتب الأعلام الاسلامی.
زارع، الهه، عباس جوارشکیان،قاسم کاکایی، سید مرتضی حسینی شاهرودی، (۱۳۹۸)، بررسی رابط یا رابطی بودن ممکنات از نظر علامه دوانی" فصلنامه پژوهش های فلسفی و کلامی،سال بیست و یکم، شماره ۷۹، ص۴۶- ۲۵.
شکر عبدالعلی، (زمستان1382)، نظریه وجود رابط و مستقل نزد فیلسوفان قبل از ملاصدرا، مقالات و بررسی ها، شماره82، صفحات 160-139.
عبودیت، عبدالرسول، (۱۴۰۰)، درآمدی به نظام حکمت صدرائی، ج ۱، چاپ دهم، تهران، انتشارات سمت.
ملاصدرا(۱۹۸۱م)، اسفار، بیروت، دار احیاء التراث.
ملاصدرا (۱۳۶۰)، الشواهد الربوبیه، مقدمه جلاالدین آشتیانی، چاپ دوم، تهران، مرکزنشردانشگاهی.
نادعلی، روح الله، ناصرمحمدی،محمدحسین مهدوی نژاد، علیرضا پارسا، (بهار1397)، لوازم و نتایج وجود شناسی نظریه وجود رابط معلول ملاصدرا، فصلنامه آیین حکمت، سال دهم، صفحات228-205.
مرضیه ورمزیار، مجیدابواقاسم زاده، (زمستان1396)، آثار نظری و عملی وجود رابط در حکمت متعالیه، فصلنامه آیین حکمت،سال نهم، ص183-159.
