تحلیل انحراف جامعه یهود از منظر قرآن کریم و تطبیق آن با وقایع صدراسلام در شکلگیری فتنههای اَریحا و جمل
محورهای موضوعی : کلام اسلامیسید جواد جلیلی شانی 1 , رمضان رضایی 2
1 - گروه معارف اسلامی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران
2 - دانشیار دانشگاه تهران، تهران، ایران
کلید واژه: قرآن کریم, عهد عتیق, امام علی علیه¬السلام, یوشع علیه¬السلام, ام¬المومنین, صفورا.,
چکیده مقاله :
جامعه یهود در صدر اسلام هم برای پیامبر اکرم صلی¬الله علیه و آله و هم برای اهالی مدینه بزرگترین بحران زیست محیطی و جامعه مدنی بود. تأمل در روایتی مستفیض از پیامبر اکرم صلی-الله علیه و آله بر ضرورت تطبیق حوادث دو عصر بنی¬اسرائیل و صدراسلام می¬افزاید. ارتجاع قوم و خروج بر جانشین پیامبر از مصادیق بارز آن است که این نگارش با تمرکز بر قرآن کریم، عهدعتیق و منابع روایی و تاریخی به تبیین آن اهتمام دارد. ضعف در عقاید هردو قوم آغازی برای انحرافی ویرانگر بود. این پژوهش به تشریح عواملی پرداخت که زمینه¬ساز فتنه و خروج جمعی از مردم هر دو عصر بر جانشین پیامبرشان شد. با آغاز وصایت یوشع¬ علیه¬السلام، همسر و دختر پیامبر (صفورا) با تحریک دو تن از منافقان و همراهی جمعی از شورشیان بر خلیفه خروج کرده و نبرد سنگینی بر وی تحمیل نمود. این نگارش در تطبیق آن واقعه به انحراف جامعه از اصول و تشتت و شقاق در صدراسلام پرداخت. انزوای جانشین پیامبر و محوریت و صدرنشینی صحابه لطمات جبران¬ناپذیری بر پیکره اسلام و اعتقادات مردم وارد ساخت. با نقض عهد بر خلیفه و با تحریک ام¬المومنین، اولین جنگ داخلی مسلمانان شکل گرفت که زمینه¬ساز انحرافات بیشتری در آینده شد. ندامت ام-المومنین از فتنه جمل و صفورا از فتنه أریحا با عنایت به لطمات جبران¬ناپذیر بر پیکره دین و انحرافات شکل گرفته در اعتقادات مردم، چگونه می¬تواند تطهیر گردد؟!.
The Jewish community in the early Islamic era represented the greatest socio-environmental and civil challenge both for the Prophet Muhammad (peace be upon him and his progeny) and for the people of Medina. Reflection upon a widely transmitted narration from the Prophet (peace be upon him and his progeny) further emphasizes the necessity of comparing the events of the two eras—the era of the The Israelites and that of early Islam. The rebellion of a community and the defiance against the Prophet’s successor are prominent examples of such deviation. This study, focusing on the Holy Qur’an, the Old Testament, and historical and narrative sources, seeks to elucidate these phenomena. Weaknesses in the beliefs of both communities served as the initial grounds for a destructive deviation. The research further examines the factors that facilitated sedition and the collective defiance of the people in both eras against the successors of the Prophet. With the beginning of the leadership of Joshua (peace be upon him), the Prophet’s wife and daughter (Safura), incited by two hypocrites and accompanied by a group of rebels, rose against the Caliph, imposing a severe battle upon him. This study examines that event in relation to the community’s deviation from principles, as well as the division and discord within early Islam. The isolation of the Prophet’s successor and the predominance of certain Companions inflicted irreparable damage on the structure of Islam and on the beliefs of the people. By breaking their pledge to the Caliph and under the incitement of the Mother of the Believers, the first internal conflict among Muslims emerged, setting the stage for further deviations in the future. How can the repentance of the Mother of the Believers for the Sedition of Jamal and of Safura for the Sedition of Ariha be justified, considering the irreparable damage inflicted on the structure of religion and the deviations that arose in the beliefs of the people?.
قرآن کریم
نهج¬البلاغه
کتاب مقدس، (2015م)، ترجمه انجمن کتاب مقدس.
کتاب مقدس، انجمن پخش کتب مقدسه.
آلوسی، محمود بن عبدالله، (1415 ق)، روح المعانی، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه.
ابن ابی الحدید، عزالدین ابوحامد، (1379 ق)، شرح نهج البلاغه، تحقیق ابوالفضل ابراهیم محمد، مصر، دارالاحیاء الکتب العربیه.
ابن بابویه القمی (صدوق) محمد بن علی، (1395 ق)، کمال¬الدین و تمام النعمه. تصحیح و تعلیق علی¬اکبر غفاری، طهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم.
اشرفی شیرازی، سیدمحمد، شبهای پیشاور، دارالکتب الاسلامی.
بحرانی، هاشم بن سلیمان، (1415 ق)، البرهان، قم، موسسه البعثه،.
بلاذری، احمد بن یحیی، (1398ق)، انساب الاشراف، تحقیق محمدباقر المحمودی، بیروت،.
تیجانی سماوی، سیدمحمد، (1371ق)، از آگاهان بپرسید، ترجمه سیدمحمد جواد مهری، قم، بنیاد معارف اسلامی،.
جرداق، جرج، (1379)، امام علی صدای عدالت انسانی (علی علیه¬السلام و حوادث عصر خود)، ترجمه مصطفی زمانی، تهران، فراهانی،.
جزایری، نعمت¬الله، (1389)، النورالمبین، ترجمه محمدحسین محمدی، قم، دارالکرامه، چاپ دوم.
جعفریان، رسول، (1389)، تاریخ خلفا، قم، انتشارات دلیل ما، چاپ دوم.
حویزی، عبدعلی بن جمعه، (1415 ق)، نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم.
زمخشری، محمود بن عمر، (1407 ق)، الکشاف، تصحیح مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتب العربی، چاپ سوم.
سعد بن منیع الهاشمی، محمد، (1405 ق)، طبقات الکبری، بیروت، دارصادر.
سیوطی، عبدالرحمن، (1404 ق)، الدرالمنثور، کتابخانه عمومی مرعشی نجفی، قم.
شهیدی، سیدجعفر، (1380)، زیستنامه امام علی علیه¬السلام، «دانشنامه امام علی علیهالسلام»، زیر نظر علی اکبر رشاد، جلد هشتم (تاریخ)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
شیخ مفید، محمد بن نعمان، (1371)، الجمل، تحقیق سیدعلی میرشریفی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
همو، (1388)، الارشاد (ترجمه واحد ترجمه انتشارات سرور) قم، سرور.
طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1376)، المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، چاپ پنجم.
طبرانی، سلیمان بن احمد، (2008 م)، التفسیر الکبیر، اردن، دارالکتب الثقافی.
طبرسی، فضل بن الحسن، (1425ق)، مجمع البیان، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طبری، محمد بن جریر، (1412 ق)، تفسیر الطبری، بیروت، دارالمعرفة.
طریحی، فخرالدین بن محمد، (1375)، مجمع البحرین، تحقیق و تصحیح احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی، چاپ سوم.
طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح احمد حبیب عاملی، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
عسکری، سیدمرتضی، (1377)، نقش عایشه در تاریخ اسلام، تهران، مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، چاپ نهم.
عیاشی، محمدبن مسعود، (1380 ق)، تفسیر العیاشی، تحقیق هاشم رسولی، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه.
فخر رازی، محمد بن عمر، (1420 ق)، التفسیر الکبیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، (1415 ق)، القاموس المحیط، بیروت، دارالکتب العلمیه.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، (1415 ق)، تفسیر الصافی، مقدمه و تصحیح حسین اعلمی، تهران، مکتبه الصدر، چاپ دوم.
قرطبی، محمد بن احمد، (1364)، الجامع لِأحکام القرآن، تهران، ناصرخسرو.
قمی، علی بن ابراهیم، (1363)، تفسیر القمی، تحقیق طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب.
کاشانی، فتح الله، منهج الصادقین، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
مسعودی، علی بن حسین، (1395 ق)، اثبات الوصیه، ترجمه محمدجواد نجفی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم.
مسعودی، علی بن حسین، (1374)، مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی، چاپ پنجم.
ملکی میانجی، علی،(1380)، ناکثین، «دانشنامه امام علی علیه السلام» زیر نظر علی اکبر رشاد، جلد نهم (تاریخ)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
میبدی، احمد بن محمد، (1371)، کشف الاسرار، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم.
نیشابوری، ابراهیم بن منصور،(1391)، قصص الانبیاء، مشهد، بوتیمار.
هاکس، جیمز، (1377)، قاموس کتاب مقدس، ترجمه و تالیف مسترهاکس، تهران، اساطیر.
