الگوی ساختاری سبک‌های دلبستگی ناایمن و عدم تحمل بلاتکلیفی با علائم وسواسی-جبری در نوجوانان: نقش میانجی اجتناب تجربه ‏‏ای

چکیده مقاله :

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ميانجی اجتناب تجربه ‏ا‏ی در رابطه سبک‌های دلبستگی ناایمن و عدم تحمل بلاتکلیفی با علائم وسواسی-جبری در نوجوانان انجام شد. روش پژوهش، توصيفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان متوسطه اول و دوم شهر کرج در سال تحصیلی 1404-1403 بود. از این جامعه، ۳۹۷ نفر از دانش‌آموزان با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارها شامل پرسشنامه سبک‏ های دلبستگی (هازن و شيور، 1987)، وسواس فکری-عملی (فوا و همکاران، 2010)، عدم تحمل بلاتکلیفی (کارلتون و همکاران، 2007) و پذیرش و عمل (بوند و همكاران، 2011) بود. جهت تجزیه ‏وتحليل داده ‏ها از آزمون همبستگی و مدل معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج نشان داد بين همه متغيرهای پژوهش همبستگی معنادار وجود داشت (p< 0/01). اجتناب تجربه‏ ای به ‏صورت جزئی و نه کلی قادر به میانجی‌گری معنادار بین متغیرهای سبک‌های دلبستگی ناایمن و عدم تحمل بلاتکلیفی با علائم وسواسی-جبری بود. یافته‌های پژوهش، مدلی یکپارچه برای درک نقش سبک‌های دلبستگی ناایمن و عدم تحمل بلاتکلیفی در پدیدآیی و تداوم علائم وسواسی-جبری در نوجوانان ارائه می‌دهد و بر اهمیت اجتناب تجربه ‏ای در این فرایند تأکید دارد. این یافته‌ها می‌توانند در طراحی مداخلات روان‌درمانی مؤثر برای نوجوانان مورد استفاده قرار گیرند.

چکیده انگلیسی :

The present study aimed to examine the mediating role of experiential avoidance in the relationship between insecure attachment styles and intolerance of uncertainty with obsessive-compulsive symptoms in adolescents. This research employed a descriptive-correlational design. The statistical population included all junior and senior high school students in Karaj during the 2024–2025 academic year. A sample of 397 students was selected through multistage cluster random sampling. Data were collected using the Attachment Style Questionnaire (Hazan & Shaver, 1987), the Obsessive-Compulsive Inventory (Foa et al., 2010), the Intolerance of Uncertainty Scale (Carleton et al., 2007), and the Acceptance and Action Questionnaire-II (Bond et al., 2011). Correlation analysis and structural equation modeling (SEM) were used for data analysis. The results revealed significant correlations among all variables (p<0.01). Experiential avoidance partially and significantly mediated the relationships between insecure attachment styles and intolerance of uncertainty with obsessive-compulsive symptoms. The findings provide an integrated model for understanding how insecure attachment styles and intolerance of uncertainty contribute to the emergence and maintenance of obsessive-compulsive symptoms in adolescents, highlighting the importance of experiential avoidance in this process. These results can be applied in the development of effective psychotherapeutic interventions for adolescents.

منابع و مأخذ:

ارفعی، اصغر؛ بشارت قراملکی، رباب؛ قلی‌زاده، حسین و حکمتی، عیسی (۱۳۹۰). عدم تحمل بلاتکلیفی: مقایسه بیماران افسرده اساسی با بیماران وسواسی-اجباری. مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، ۳۳(۵)، 22-17.
حقی خلیفه، عطیه؛ ابوسعیدی جیرفتی، سهیل و هاشمی نصرت آباد، تورج (1403). بررسی نقش واسطه‌ای احساس تنهایی و سبک‌های دلبستگی در رابطۀ اعتیاد به اینترنت با صفات چهارگانۀ تاریک شخصیت. مطالعات روان‌شناختی، 20(3)، 90-77.
خسروی روبیات، زهرا و نجفی، محمود (1402). نقش میانجی پریشانی روان‌شناختی در رابطه آشفتگی استنتاج با علائم وسواسی- اجباری. روانشناسی، 3(27)، 331-323.
رحیمیان بوگر، اسحق؛ نوری، ابوالقاسم؛ عریضی، حمیدرضا؛ مولوی، حسین و فروغی مبارکه، عبدالرضا (1386). رابطه سبک‏های دلبستگی بزرگسالی با رضایت و استرس شغلی در پرستاران. روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 13(2)، 157-148.
رشتبری، علیرضا؛ دیبا، تینا؛ نصیری شرف، فریبا؛ ذوالقدری‌ها، احمد و ساعد، امید (1401). «فقط می‌خواهم مطمئن باشم!»: ویژگی‌های روانسنجی و نقش پیش‌بینی‌کنندگی مقیاس عدم تحمل بلاتکلیفی. روانشناسی و روانپزشکی شناخت، 9(۵)، ۱14-۱01.
زهرائی، طاهره؛ یوسفی، فایق و ساعد، امید (1398). نقش تحمّل‌ناپذیری عدم قطعیّت در سبب‌شناسی و درمان اختلال‌های هیجانی: مقالۀ مروری کوتاه. روانشناسی و روانپزشکی شناخت، 6(۱)، ۱۳۸-۱۵۱.
سالارحاجی، نجمه؛ گودرزی، محمدعلی و تقوی، محمدرضا (1400). رابطه شفقت خود با تنظیم هیجان به واسطه اجتناب از تجربه و عدم تحمل بلاتکلیفی، مدلی از عوامل فراتشخیصی. روانشناسی، 25(3)، 427-412.
شاکه‌نیا، فرحناز؛ کجباف، محمدباقر و گل‌کاری، طاهره (۱۳۹۶). مقایسه راهبردهای مقابله‌ای و کیفیت دلبستگی دانش‌آموزان مبتلا و غیرمبتلا به اختلال وسواسی-بی‌اختیاری. سلامت روان کودک، ۴(۲)، ۱4۵-۱3۵.
شهامت دهسرخ، فاطمه و زمانی وسطی کلائی، سیده مریم (1403). مدل‌یابی روابط ساختاری دوسوگرایی خود و علائم اختلال وسواس فکری-عملی: نقش میانجی تحمل‌ناپذیری عدم‌اطمینان. روان‌شناسی کاربردی، 18(2)، 196-173.
عامری، نرجس و نجفی، محمود (1400). نقش میانجی پریشانی روان‌شناختی (استرس، اضطراب و افسردگی) در رابطه بین اجتناب تجربی با علائم وسواس فکری-عملی. مطالعات روان‌شناختی، 17(4)، 31-11.
عباسی، ایمانه؛ فتی، لادن؛ مولودی، رضا و ضرابی، حمید (1391). کفایت روانسنجی نسخه فارسی پرسشنامه پذیرش و عمل– نسخه دوم. روش‏ها و مدل‏های روانشناختی، 3(10)، 80-65. فتحی آشتیانی، مینا و شیخ الاسلامی، راضیه (1398). رابطه بین سبک دلبستگی و بهزیستی روانشناختی: نقش واسطه‏ای انعطاف‏پذیری شناختی. روانشناسی، 2(23)، 147-134.
فلسفی، سید حسین؛ عسگری، محمد و کردستانی، داوود (۱۴۰۰). تدوین مدل ساختاری اختلال وسواسی جبری بر اساس طرحواره‌های ناسازگار اولیه، سبک‌های دلبستگی، مکانیزم‌های دفاعی، خودتنظیمی هیجانی و اضطراب. دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ۶۴(۳)، ۳۲23-۳208.
هیبتی، عالیه؛ آهی، قاسم و شریف زاده، غلامرضا (1396). ویژگی‌های روانسنجی و ساختار عاملی پرسشنامه وسواس فکری–عملی نسخه کودکان (OCI-Y) بر روی دانش‌آموزان دوره متوسطه اول (راهنمایی) شهر بیرجند. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، ۲۴ (۲)، ۱4۶-۱3۶.
Akbari, M., Seydavi, M., Hosseini, Z. S., Krafft, J., & Levin, M. E. (2022). Experiential Avoidance in Depression, Anxiety, Obsessive-Compulsive Related, and Posttraumatic Stress Disorders: A Comprehensive Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Contextual Behavioral Science, 24, 65–78.
American Psychiatric Association (2022). Diagnostic And Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
Angelakis, I., & Pseftogianni, F. (2021). Association Between Obsessive-Compulsive and Related Disorders and Experiential Avoidance: A Systematic Review and Meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 138, 228–239.
Bischof, C., Hohensee, N., Dietel, F. A., Doebler, P., Klein, N., & Buhlmann, U. (2024). Emotion Regulation in Obsessive-Compulsive Disorder: An Ecological Momentary Assessment Study. Behavior therapy, 55(5), 935–949.
Blackledge, J. T., & Hayes, S. C. (2001). Emotion Regulation in Acceptance and Commitment Therapy. Journal of Clinical Psychology, 57(2), 243–255.
Bond, F. W., Hayes, S. C., Baer, R. A., Carpenter, K. M., Guenole, N., Orcutt, H. K., Waltz, T., & Zettle, R. D. (2011). Preliminary Psychometric Properties of the Acceptance and Action Questionnaire-II: A Revised Measure of Psychological Inflexibility and Experiential Avoidance. Behavior Therapy, 42(4), 676–688.
Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.
Boysan, M., & Çam, Z. (2016). An Investigation into the Role of Attachment Insecurities in Obsessive-Compulsive Symptoms. British Journal of Guidance & Counselling, 46(5), 566–581.
Buhr, K., & Dugas, M. J. (2012). Fear of Emotions, Experiential Avoidance, and Intolerance of Uncertainty in Worry and Generalized Anxiety Disorder. International Journal of Cognitive Therapy, 5(1), 1-17.
Carleton, R. N. (2016). Into the unknown: A Review and Synthesis of Contemporary Models Involving uncertainty. Journal of Anxiety Disorders, 39, 30–43.
Carleton, R. N., Norton, M. A., & Asmundson, G. J. (2007). Fearing The Unknown: A Short Version of The Intolerance of Uncertainty Scale. Journal of Anxiety Disorders, 21(1), 105–117.
Coluccia, A., Ferretti, F., Fagiolini, A., & Pozza, A. (2017). Quality of life in Children and Adolescents with Obsessive-Compulsive Disorder: A Systematic Review and Meta-analysis. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 13, 597–608.
Di Giuseppe, K., & Taylor, A. J. (2021). Investigating How Intolerance of Uncertainty and Emotion Regulation Predict Experiential Avoidance in Non-Clinical Participants. Psychological Studies, 66(2), 181-190.‏
Doron, G. (2020). Self-vulnerabilities, Attachment and Obsessive-Compulsive Disorder (OCD) Symptoms: Examining the Moderating Role of Attachment Security on Fear of Self. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 27,
Eisenhart-Rothe, S. V. (2022). Experiential Avoidance as a Mediator Between Intolerance of Uncertainty and Depression and Anxiety (Master's thesis).‏ Department of Clinical Psychology, Utrecht University
Foa, E. B., Coles, M., Huppert, J. D., Pasupuleti, R. V., Franklin, M. E., & March, J. (2010). Development and validation of a child version of the obsessive compulsive inventory. Behavior therapy, 41(1), 121–132
Freeston, M. H., Rhéaume, J., Letarte, H., Dugas, M. J., & Ladouceur, R. (1994). Why Do People Worry? Personality and Individual Differences, 17(6), 791–802.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.). The Guilford Press.
Hayes, S. C., Wilson, K. G., Gifford, E. V., Follette, V. M., & Strosahl, K. (1996). Experiential Avoidance and Behavioral Disorders: A Functional Dimensional Approach to Diagnosis and Treatment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 64(6), 1152–1168.
Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic Love Conceptualized as an Attachment Process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511-524.
Hodny, F., Prasko, J., Ociskova, M., Vanek, J., & Holubova, M. (2021). Attachment in Patients with an Obsessive-Compulsive Disorder. Neuro Endocrinology Letters, 42(5), 283–291.
Keyes, C., Nolte, L., & Williams, T. I. (2018). The Battle of Living with Obsessive Compulsive Disorder: A Qualitative Study of Young People's Experiences. Child and adolescent mental health, 23(3), 177-184.‏
Kline, R. (2016). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (4th ed.). Guilford.
Knowles, K. A., & Olatunji, B. O. (2023). Intolerance of Uncertainty as a Cognitive Vulnerability for Obsessive-Compulsive Disorder: A Qualitative Review. Clinical Psychology: Science and Practice, 30(3), 317–330.
Kulaityte, D., Gutparakyte, G., & Steibliene, V. (2023). A Link Between Obsessive Compulsive Disorder and Attachment Styles: A Narrative Literature Review. Biological Psychiatry & Psychopharmacology, 25(2), 75-84.
Lee, J. K., Orsillo, S. M., Roemer, L., & Allen, L. B. (2010). Distress and avoidance in generalized anxiety disorder: Exploring the relationships with intolerance of uncertainty and worry. Cognitive Behaviour Therapy, 39(2), 126–136.
Marsh, H. J., Rock, A. J., & Clark, G. I. (2024). Adult Attachment and OCD Symptoms: The Mediating Role of Intolerance of Uncertainty and Beliefs about Losing Control. Clinical Psychologist, 28:2, 155-168,
Mohamed Abdel Tawab, A., Mahmoud Zedan Abdelhai, S., Mohamed Hussein Abdallah, A., & Elsayed Mohamed Othman, B. (2024). The Relationship Between Perceived Parenting Behaviors, Adult Attachment Styles, Fear of Self, and Severity of Obsessive-Compulsive Disorder. Egyptian Journal of Health Care, 15(2), 965-977.
Mohammadi, M. R., Ahmadi, N., Hooshyari, Z., Khaleghi, A., Rismanian Yazdi, F., & Mehrparvar, A. H. (2021). Prevalence, Comorbidity, and Predictors of Obsessive-Compulsive Disorder in Iranian Children and Adolescents. Journal of Psychiatric Research, 141, 192–198.
Oestergaard Hagelquist, J. (2016). The Mentalization Guidebook (1st ed.). Routledge.
Pinciotti, C. M., Riemann, B. C., & Abramowitz, J. S. (2021). Intolerance of Uncertainty and Obsessive-Compulsive Disorder Dimensions. Journal of Anxiety Disorders, 81, 102417.
Silva, A. V., de Christo, R. B., Alves-Pereira, R., Alves, G. S., Ferreira, I. D., Cappi, C., Quarantini, L. C., & Sampaio, A. S. (2024). Experiential Avoidance and Obsessive-Compulsive Symptoms in University Students. Neuroscience Applied, 3, 103924.
Tolin, D. F., Abramowitz, J. S., Brigidi, B. D., & Foa, E. B. (2003). Intolerance of Uncertainty in Obsessive-Compulsive Disorder. Journal of Anxiety Disorders, 17(2), 233–242.
van Leeuwen, W. A., van Wingen, G. A., Luyten, P., Denys, D., & van Marle, H. J. F. (2020). Attachment in OCD: A Meta-Analysis. Journal of Anxiety Disorders, 70, 102187.
Vanwoerden, S., Kalpakci, A. H., & Sharp, C. (2015). Experiential Avoidance Mediates the Link Between Maternal Attachment Style and Theory of Mind. Comprehensive Psychiatry, 57, 117–124.
World Health Organization (2024). Clinical Descriptions and Diagnostic Requirements for ICD-11 Mental, Behavioural and Neurodevelopmental Disorders. World Health Organization.
Xiong, A., Lai, X., Wu, S., Yuan, X., Tang, J., Chen, J., Liu, Y., & Hu, M. (2021). Relationship Between Cognitive Fusion, Experiential Avoidance, and Obsessive-Compulsive Symptoms in Patients with Obsessive-Compulsive Disorder. Frontiers in Psychology, 12, 655154.
Xu, J., Ironside, M. L., Broos, H. C., Johnson, S. L., & Timpano, K. R. (2024). Urged to Feel Certain Again: The Role of Emotion-Related Impulsivity on the Relationships Between Intolerance of Uncertainty and OCD Symptom Severity. The British Journal of Clinical Psychology, 63(2), 258–272.